Hava Ambulansı vs Kara Ambulansı: Hangisi Ne Zaman Kullanılır?

Hava ambulansı ile kara ambulansı arasındaki seçim, hasta yakınlarının değil bir karar tablosunun verdiği bir karardır. Türkiye'de bu karar tablosunu Sağlık Bakanlığı'nın 2008'de yürürlüğe koyduğu ve hâlâ geçerli olan B.10.0.TSH.0.16.08 sayılı Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar Genelgesi belirler. [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Genelgenin 7.3 ve 7.4 maddeleri, hangi klinik tablonun hangi taşıma modunu hak ettiğini Glasgow Koma Skoru, kan basıncı, mesafe ve coğrafya eşikleriyle yazılı kurala bağlamıştır.

Hızlı Cevap

Türkiye'de hava ambulansı, kara nakil süresinin 30 dakikadan uzun sürdüğü, ada/deniz nakli gerektiren veya hayati travma kriterleri taşıyan vakalarda endikedir. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün açıkladığı verilere göre 2025 yılı ilk 8 ayında 15 bölgede konuşlu helikopter ambulanslar yaklaşık 4.000 uçuş saatiyle 2.600 vaka taşıdı. [5]Kaynak: Yerli helikopter Gökbey 2026'da hava ambulans filosuna dahil oluyor — Anadolu Ajansı Şehir içi vakaların büyük çoğunluğu ise kara ambulansı kapsamındadır; kara ambulansı ucuz, hızlı erişilebilir ve trafik harici hava-bağımlı değildir.

Uyarı: Vatandaşlar doğrudan hava ambulansı çağıramaz. Tüm acil çağrılar 112'ye yapılır; hangi taşıma modunun gönderileceğine Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) danışman hekimi karar verir. [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Türkiye'de Hava Ambulansı Sistemi Nasıl İşler?

Türkiye, hava ambulansı işletimini Sağlık Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) arasındaki koordineli bir proje olarak yürütür. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün (SHGM) kurumsal sayfasında belirtildiği üzere "Ambulans Helikopterleri projesi Sağlık Bakanlığı ile birlikte koordineli bir şekilde başlatılmıştır" [6]Kaynak: Ambulans Helikopterleri Projesi — T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. Hava ambulansının yasal tanımı ise 8 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin (RG-8/1/2025-32776) Madde 5(1)(b)'sinde verilmiştir: bu araçlar "Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından uçuşa elverişliliği belgelendirilmiş" ve Ek-3'te belirtilen tıbbi donanıma sahip olmak zorundadır; Madde 7(2) uyarınca hava ambulansında "en az bir hekim ve bir sağlık personeli" bulunması mecburidir [4]Kaynak: Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği (RG-8/1/2025-32776) — Resmî Gazete. Filo iki ana sınıftan oluşur: helikopter ambulanslar ve uçak ambulanslar.

Helikopter Ambulanslar: 15 Bölge, 400 Kilometre Yarıçap

Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün açıkladığına göre "toplam 15 ambulans helikopter ile ülkemizin dört bir yanında kesintisiz hava ambulans hizmeti sunulmaktadır" [2]Kaynak: Helikopter Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Üsler şu illerde konuşludur: Ankara, Çanakkale, İstanbul, İzmir, Adana, Antalya, Konya, Samsun, Trabzon, Erzurum, Kayseri, Malatya, Van, Diyarbakır ve Sivas.

Operasyonel sınırlar nettir:

• Uçuş süresi: Kesintisiz 2 saat 30 dakika.
• Operasyonel yarıçap: Konuşlandığı merkezden yakıt ikmali yapmaksızın 400 kilometre.
• Hizmet saatleri: Gündoğumu ile günbatımı arasında. Gece uçuşu mevcut sistemde rutin değildir. [2]Kaynak: Helikopter Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Kalkış süresi: Genelgenin 3.6 maddesi gereği "görev emrini takiben 7 (yedi) dakika (meteorolojik şartların elvermesi durumunda) içerisinde kalkacaktır" [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Türkiye Cumhuriyeti, 2026 yılında bu filoya yerli üretim bir destek getirmeye hazırlanmaktadır. Anadolu Ajansı'nın 28 Eylül 2025 tarihli haberinde Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü Doç. Dr. Eray Çınar şu ifadeyi kullandı: "2026'da 3 adet sivil sertifikasyonu tamamlanmış Gökbey helikopter ambulanslarımızla filomuzu güçlendireceğiz" [5]Kaynak: Yerli helikopter Gökbey 2026'da hava ambulans filosuna dahil oluyor — Anadolu Ajansı. Gökbey, mevcut helikopterlere göre daha uzun menzilli, meteorolojik şartlara daha dayanıklı bir hava aracı olarak konumlanıyor.

Akademik kanıt da bu yatırımı destekliyor. Enomoto ve arkadaşlarının 2024 tarihli sistematik derlemesi ve meta-analizine göre, helikopter acil sağlık hizmeti (Helicopter Emergency Medical Service, HEMS), pediatrik travma hastalarında kara acil sağlık hizmetine (Ground EMS, GEMS) kıyasla mortaliteyi anlamlı şekilde düşürmektedir; helikopter acil sağlık hizmeti (HEMS) düşük mortalite ile ilişkilendirildi (olasılık oranı 0,66, %95 güven aralığı 0,59–0,74) [7]Kaynak: Association between helicopter medical services for pediatric trauma patients and mortality: Systematic review and meta-analysis — The American Journal of Emergency Medicine (Elsevier). Daha yeni Fritz ve arkadaşları (2025), Glasgow Koma Skoru (GCS) 9'un altında olan ağır kafa travmalı hastalarda helikopter acil sağlık hizmeti (HEMS) sahne yanıtının her 19 nakilden birinde hayat kurtardığını gösterdi (tedavi için gereken hasta sayısı, number needed to treat, NNT = 19; %95 güven aralığı 15–28) [8]Kaynak: Helicopter EMS for scene response to head-injured patients: systematic review & meta-analysis — BMC Emergency Medicine.

Uçak Ambulanslar: Ankara Esenboğa Üssü ve 24 Saat Hizmet

Sağlık Bakanlığı'nın uçak ambulans filosu, helikopterlerden farklı bir profile sahiptir. Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün resmi sayfasında "Ambulans uçaklar, gündoğumu-günbatımı arasında hizmet sağlayan Helikopter Ambulanslardan farklı olarak 24 saat esasına göre hizmet imkanı sağlamaktadır" ifadesi yer alır [3]Kaynak: Uçak Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Filo bilgileri özetle şöyledir:

• Toplam araç sayısı: 3 uçak ambulans.
• Sedye konfigürasyonu: 1 uçakta 4, 1 uçakta 2, 1 uçakta 1 sedye. [3]Kaynak: Uçak Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Konuşlu olduğu üs: Ankara Esenboğa Havalimanı. [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Hizmet kapsamı: "Hem ülke içerisinde hem de ülkeler arasında hizmet verebilmektedir." [3]Kaynak: Uçak Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Kalkış süresi: Genelgenin 3.7 maddesine göre görev emrinin alınmasından sonra en geç 60 dakika içinde havalanır. [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Uçaklar yüksek hız, uzun menzil, yüksek tavan irtifa ve ayarlanabilir kabin basıncı sayesinde yurtdışı transferleri yapabilmektedir. Helikopterlerin 400 km'lik operasyonel yarıçapı yurt içi sevki tanımlarken, uçak ambulans Türkiye'den yurtdışına vatandaş geri getirme operasyonlarının da omurgasıdır. [3]Kaynak: Uçak Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Hava Ambulans Endikasyonları: Sağlık Bakanlığı Ne Diyor?

Genelgenin 7.3.1 maddesi ("Genel Kriterler") ve 7.3.2 maddesi ("Anatomik ve Fizyolojik Bulgular") iki katmanlı bir endikasyon listesi sunar. Aşağıdaki kriterlerden birinin veya birkaçının varlığı, hava ambulans görevlendirmesi için yeterlidir [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Genel Kriterler (Coğrafya, Mesafe, Operasyonel)

Bu kriterler hastanın klinik tablosundan bağımsız olarak görevlendirmeyi gerekli kılan durumları tanımlar [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

• Süre eşiği: Kara ambulansı ile olay yerine ulaşma süresi 30 dakika veya daha fazla uzuyorsa.
• Coğrafi engel: Arazi ve iklim şartları kara yolu ile hastaya ulaşımı zorlaştırıyor veya engelliyorsa.
• Klinik aciliyet: Karayolu ile uygun bir sağlık kuruluşuna geçecek zamanın hastanın hayatta kalması veya sakat kalması açısından tehdit oluşturduğu durumlarda.
• Coğrafi izolasyon: Adalardan veya deniz üzerinden hasta nakli gereken durumlarda. (İstanbul Adaları için bu kriter doğrudan geçerlidir; ayrıntılı protokol için bkz. Adalarda 112 sonrası özel ambulans bekleme rehberi.)
• Yenidoğan/Yoğun bakım: Yenidoğan yoğun bakım ünitelerine nakil gerektiren preterm/yenidoğan hastalar veya bulunduğu ilde yoğun bakım yer bulunamayan kritik hastalar.
• Organ nakli: Organ, organ nakli olacak hasta veya organ nakli ekibi taşınması gerektiği durumlar.
• Çoklu vaka: Aynı anda birden fazla hasta veya yaralının taşınması gereken durumlar.
• Afet: Afet veya olağan dışı durumlar.

Anatomik ve Fizyolojik Bulgular

Hastanın klinik tablosu bu eşiklerden birini geçtiğinde hava ambulansı görevlendirilmesi gündeme gelir [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

Bunlara ek olarak şu klinik durumlar Bölüm 7.3.2'de hava ambulansı endikasyonu sayılır [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

• Bilinç kapalı veya bilinç durumu giderek bozuluyorsa.
• Solunum arresti veya apne varsa.
• Göğüs, karın, baş, boyun veya kasıklarda açık yaralanma varsa.
• Progresif şoka götüren kırıklar (2 veya daha fazla uzun kemik kırığı veya pelvis kırığı).
• El, ayak veya uzuv kopması; nörolojik bulgu veren spinal yaralanma.
• Vücut alanının %20'sinden fazlasını veya yüz/boyun/el/ayak/genital bölgeyi tutan 2.–3. derece yanık; solunum yolu, inhalasyon veya kimyasal yanık.
• Suda boğulmalar ve multitravmalı hastalar.
• Fibrinolitik tedavi gerektiren vasküler olaylar — özellikle ileri pıhtı eritme tedavisinin saatler içinde başlatılması gereken felç (inme) hastaları.
• Akut koroner sendrom — özellikle perkütan koroner girişim (PCI) yapılabilecek bir merkeze hızlı nakil gerektiren kalp krizi hastaları.

Türkiye Acil Tıp Uzmanları topluluğunda yayımlanan Bekgöz'ün analizine göre helikopter acil sağlık hizmeti (HEMS), "travma merkezinden 16 km'den daha uzak mesafedeki ilk müdahaleleri yapılmayan" hastalarda anlamlı yarar sağlarken, kara ambulansının ilk müdahaleyi yaptığı yakın mesafelerde yararı azalır [9]Kaynak: Helikopter Ambulans Sistemi — Acilci.Net — Türkiye Acil Tıp Uzmanları Derneği topluluk yayını.

Hava Ambulansı Uygun Olmayan Durumlar (Kontrendikasyonlar)

Genelgenin 7.4 maddesi, hava ambulans nakli için kesin kontrendikasyon listesini şöyle verir [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

1. Müdahale edilmemiş basınç-duyarlı patolojiler: Pnömotoraks, pnömomediastinum, pnömokranium, gazlı gangren, ileus. Acilci.net'in yayını da bunu pekiştirir: 2.000 metre irtifada bile basınç düşüşü pnömotoraks hacmini büyütür; 5.500 metrede risk ciddi düzeye çıkar [9]Kaynak: Helikopter Ambulans Sistemi — Acilci.Net — Türkiye Acil Tıp Uzmanları Derneği topluluk yayını.
2. İniş alanı yoksunluğu: Hava ambulansının inmesine uygun alan bulunmayan veya güvenlik gibi nedenlerden dolayı izin verilmeyen yerlerden gelen çağrılar.
3. Kontaminasyon: Dekontaminasyonu yapılmamış radyoaktif veya kimyasal kontamine hastalar.
4. Davranışsal risk: Davranış bozukluğu olan ve şiddete başvurabilecek psikiyatrik hastalar.

Bu hastalar için doğru seçim, kara ambulansı (gerekiyorsa yoğun bakım kara ambulansı) ile naklin pnömotoraks gibi durumlarda göğüs tüpü takıldıktan sonra yapılmasıdır.

Çağrı ve Karar Süreci: Kim Ne Yapar?

Türkiye'de hiçbir vatandaş doğrudan hava ambulans çağırmaz. Süreç hiyerarşik bir karar zinciri olarak işler [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

1. Vatandaş 112'yi arar. Çağrı şehir dışı bile olsa önce 112 Acil Çağrı Merkezi'ne bağlanır.
2. Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) danışman hekimi değerlendirir. Çağrıyı alan Sağlık Komuta Kontrol Merkezi'nde (SKKM) görevli danışman hekim, toplanan bilgileri Genelgenin 7.3.1 ve 7.3.2 kriterleri ışığında inceler. Bu hekim, talebin hava ambulans hizmeti gerektirip gerektirmediğine karar verme yetkisine sahiptir.
3. Sorumluluk sahası içi: Danışman hekim hava ambulans gerekli görürse önce hava ambulansa "görev verilebilir talimatı" verilir; akabinde 112 Komuta Kontrol Merkezi (KKM) başhekiminden onay istenir. Onay alınınca "müdahale edin talimatı" verilir ve saat kaydedilir.
4. Sorumluluk sahası dışı: Helikopterin kendi 400 km'lik yarıçap dışına çıkması gerekiyorsa, Komuta Kontrol Merkezi (KKM) Bakanlık Hava Ambulans Operasyon Merkezi'ne onay için başvurur.
5. Uçak ambulans talebi: Uçak ambulans yönlendirmesi doğrudan Hava Ambulans Operasyon Merkezi'ndeki nöbetçi danışman hekim tarafından yapılır.

Özel ambulansla 112 arasındaki farkı açıkladığımız yazıda belirttiğimiz gibi, özel sektör kara ambulans operatörü olan Nova Ambulans'ın hava ambulans dispeçi yapma yetkisi yoktur; ancak Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) kararına göre hava ambulansla nakledilen bir hastanın indirme noktasından hastaneye taşınması veya hava ambulans uygun değilse uzun mesafe yoğun bakım kara nakli için Nova Ambulans devreye girebilir.

Kara Ambulansı Ne Zaman Daha Doğru Seçimdir?

Hava ambulansı her vakanın ilk tercihi değildir. Kara ambulansının üstün olduğu üç ana kategori vardır.

Şehir İçi Acil Vakalar — İstanbul Örneği

İstanbul gibi yoğun şehir merkezlerinde acil yardım ambulansı çağrı sonrası kısa sürede olay yerinde olur; konu hastane çağrı süresinde değil olay yerinde yapılan ilk müdahalede yatar. İstanbul içi vakalar için İstanbul'da ambulans kaç dakikada gelir 2025 raporumuza bakabilirsiniz. Helikopter inişi için gereken alan, hava trafiği koordinasyonu ve toplam zaman, şehir içinde çoğunlukla kara ambulansı kadar hızlı sonuç vermez.

Stabil Planlı Uzun Mesafe Şehirlerarası Nakil

Klinik olarak stabil, hemodinamik bulguları normal, mekanik ventilasyona bağlı olmayan hastaların şehirlerarası planlı nakilleri için yoğun bakım donanımlı kara ambulansı doğru seçimdir. Detaylı planlama protokolü için şehirlerarası hasta nakli rehberimizi inceleyebilirsiniz. Bu kanal, hava ambulansından çok daha düşük maliyetli ve hava şartlarından bağımsızdır.

Genelge Kontrendikasyonu Taşıyan Hastalar

Daha önce sayılan kontrendikasyonların herhangi biri varsa (örneğin müdahale edilmemiş pnömotoraks), karar bellidir: hasta önce uygun bir merkezde stabilize edilir, sonra kara ambulansıyla nakledilir. Hava ambulansı bu noktada bir seçenek değildir [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Maliyet, Erişilebilirlik ve Konfor Karşılaştırması

Sıkça Sorulan Sorular

Hava ambulansı çağrısı yapan vatandaş ücret öder mi?

Sağlık Bakanlığı'nın işlettiği helikopter ve uçak ambulanslar, endikasyon onayı verildiğinde T.C. vatandaşları için ücretsizdir. Özel sektör hava ambulansı (özel kiralık ambulans uçak vb.) ise piyasa fiyatlandırmasına göre ücretlidir.

İstanbul'dan Antalya'ya hasta nakli için hava mı kara mı?

Klinik durum belirleyicidir. Hasta stabilse, ventilatör bağımlısı değilse ve hemodinamik bulguları normalse yoğun bakım donanımlı kara ambulansı genellikle en uygun seçimdir. Akut koroner sendrom veya inme gibi zaman-kritik bir tablo varsa Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) hava ambulans değerlendirmesi yapar.

Heliport olmayan bir hastaneye iniş mümkün mü?

Hayır. Genelgenin 7.1.2.4 maddesi, hastanın tedavi göreceği sağlık kuruluşunda heliport yoksa "en yakın iniş kalkış bölgesi tespit edilerek uçuş ekibine bilgi verir" ifadesini içerir; oradan hastaneye nakil için yeterli sayıda kara ambulansı Komuta Kontrol Merkezi (KKM) tarafından sağlanır [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Yani hava ambulansı ile hastane arasındaki son halka kara ambulansıdır.

Gece hava ambulansı çağrılabilir mi?

Helikopter ambulanslar standart olarak gündoğumu-günbatımı arasında hizmet verir; gece çağrılarında uçak ambulans devreye girer (Ankara Esenboğa konuşlu, 24 saat) [3]Kaynak: Uçak Ambulans — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre 2026'da Gökbey ile birlikte gece görüş kabiliyeti değerlendirilecektir; "Gökbey helikopter geldikten sonra gece görüşte değerlendirilerek gece görüş kabiliyeti de kazandırılabilir" [5]Kaynak: Yerli helikopter Gökbey 2026'da hava ambulans filosuna dahil oluyor — Anadolu Ajansı.

Hava ambulansı ile kara ambulansı birlikte mi kullanılır?

Sıkça evet. Hastayı olay yerinden alıp hastaneye en yakın iniş alanına nakleden hava ambulansının görevi orada biter; son halkayı oluşturan iniş alanı–hastane segmentini bir kara ambulans tamamlar. Bu, Genelgenin 7.1.2.4 maddesinde tanımlı entegrasyon modelidir [1]Kaynak: Ambulans Hava Aracı İşletilmesine Dair Esaslar (Genelge B.10.0.TSH.0.16.08) — T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü.