- Doğru teknik: hastayı oturtun, başı hafifçe **öne** eğdirin (asla geriye değil), burun kanatlarını burun kemiğinin hemen altındaki yumuşak alt üçte biri hizasında başparmak ve işaret parmağı ile kesintisiz 10–15 dakika sıkın — Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı ve T.C. Sağlık Bakanlığı Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı bu adımı verbatim aynı sıradadır.
- Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği'nin (American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, AAO-HNS) 2020 Tunkel kılavuzu burun kanamasının yetişkinlerin en az %60'ında yaşam boyu en az bir kez görüldüğünü, %6'sının tıbbi yardım aradığını, tüm acil servis başvurularının %0,5'ini oluşturduğunu belirtir; Türkiye çok merkezli Özbay 2025 (n=2300) kohortunda anterior (ön) kanama %95, posterior (arka) kanama %5 oranında görülmüştür.
- Türk Kızılay 2025 protokolüne göre 15 dakikadan sonra kanama hâlâ sürüyorsa, baş dönmesi başlarsa, yüz veya kafada yaralanma varsa, hasta aspirin dahil antikoagülan/antiplatelet ilaç kullanıyorsa veya kanama bozukluğu varsa 112 Acil Sağlık Hizmetleri aranarak yardım istenir; bu dört durum evde bakım eşiğinin kesin sınırıdır.
- Kesinlikle yapılmayacaklar: başı geriye atma (kan yutulur, mide bulantısı ve aspirasyon yapar), pamuk-mendil-tampon burun içine ilerletme (koter noktasını gizler ve çekildiğinde tekrar kanatır), burun sırtına buz uygulama (kanıt yetersiz ve etkinliği düşük), konuşma-yutma-öksürme-tükürme (T.C. SB 2025 Bölüm F'de açıkça yasaklıdır).
- Çocuk burun kanamalarının büyük çoğunluğu iyi seyirlidir — Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Acil'de Güneysu ve arkadaşlarının 2019 yılında değerlendirdiği n=452 çocuğun %96'sında kanama kendiliğinden durmuş ve ek tedaviye gerek kalmamıştır. Yaz sıcaklığı ve düşük nem çocuk burun kanamalarını artırır (Başkent Konya, 5 yıl, n=1559).
Temmuz ortası, İstanbul. Klima gece boyunca çalışmış bir dairede sabah kahvaltısına oturan dokuz yaşındaki bir çocuk, hafif bir hapşırıkla birlikte sağ burun deliğinden ince bir kan izinin yanağına indiğini fark eder. Anne, kendi büyütülüşünden hatırladığı refleksle "başını geriye at" der. Bu bir saniyelik yanlış talimat, aslında Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı'nın ve T.C. Sağlık Bakanlığı'nın (SB) Mayıs 2025 tarihli İlk Yardım Eğitim Kitabı'nın verbatim aynı biçimde yasakladığı bir manevradır [1][2]. Doğru olan: hastayı oturtmak, başı hafifçe öne eğdirmek ve burnun yumuşak alt üçte birini başparmak ile işaret parmağı arasında kesintisiz 10–15 dakika sıkmaktır. Bu rehber, iki resmi Türkçe protokolün, Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği'nin (American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, AAO-HNS) 2020 Tunkel kılavuzunun ve Özbay ve arkadaşlarının 2025 yılında İstanbul Bağcılar dahil çok merkezli Türkiye kohortu (n=2300 acil servis başvurusu) ile Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Acil kohortunun (n=452) kesişimine oturur; olay yerindeki kişinin ilk 15 dakikada tam olarak ne yapacağını, hangi hatanın süreyi uzattığını ve hangi belirtide 112 Acil Sağlık Hizmetleri'nin geciktirilemeyeceğini netleştirir.
Hızlı Cevap
Burun kanaması olan kişiyi hemen oturtun; ayağa kalkması veya sırt üstü yatması kanı yutmasına ve baş dönmesine yol açar. Başı hafifçe öne eğdirin — geriye değil — böylece kan ağızdan ileri boşalır ve mideye kaçmaz. Ağızdan nefes almasını söyleyin. Burun kanatlarını başparmak ve işaret parmağı arasında, burun kemiğinin bittiği çizginin hemen altındaki yumuşak alt üçte bire denk gelen bölgede sıkıştırın; süre kesintisiz 10–15 dakikadır. Bu üç adımın tam kaynağı Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı sayfa 28 ve T.C. SB Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı Bölüm F sayfa 122'dir [1][2]. Kesintisiz demek — pıhtı kontrolü için "durdu mu?" diye ara ara bırakmayın; her ara pıhtıyı sarsar ve saati sıfırdan başlatır. Sıkıştırma sürerken hasta konuşmasın, tükürmesin, yutmasın, öksürmesin ve koklamasın — bu beş hareket yeni oluşan pıhtıyı yerinden oynatır [2].
112'yi hangi belirtide arayın? Türk Kızılay 2025 ve SB Mayıs 2025 protokolleri iki temel eşiği verir: (1) 15 dakika doğru baskıya rağmen kanama sürüyorsa; (2) baş dönmesi başlarsa (kan kaybı belirtisi). Bunlara ek dört yüksek riskli grup — beklemeden hemen 112'yi arayın: (a) yüz veya kafada yaralanma varsa; (b) hasta aspirin dahil antikoagülan veya antiplatelet ilaç (klopidogrel, varfarin, apiksaban, rivaroksaban, dabigatran) kullanıyorsa; (c) kanama bozukluğu (hemofili, von Willebrand hastalığı, trombositopeni) varsa; (d) kanama her iki burun deliğinden birden veya boğaza doğru akıyorsa (posterior kanama şüphesi) [1][2][6]. Doğru teknik + doğru eşik, olay yerindeki kişinin elindeki iki karar aracıdır.
Türkiye Tablosu: Rakamlar Ne Söylüyor?
Burun kanaması ne kadar sık, ne kadar tehlikeli? Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği'nin (American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, AAO-HNS) 2020 Tunkel kılavuzu prevalansı net verir: yetişkinlerin en az %60'ı hayatları boyunca bir kez burun kanaması yaşar, bunların %6'sı tıbbi yardım arar; burun kanaması tüm acil servis başvurularının %0,5'ini oluşturur ve olguların %0,2'si hastanede yatış gerektirir [9]. Türkiye tarafında en güncel çok merkezli veri Özbay ve arkadaşlarının 2025 yılında The Journal of Craniofacial Surgery dergisinde yayımladığı EPISTAKSİS kohortudur (n=2300 acil servis başvurusu; İstanbul Bağcılar EAH ve Biruni Üniversitesi İstanbul dahil Sivas, Eskişehir, Malatya, Bilecik, İzmir ve Kırıkkale merkezlerinden). Bu kohortun bulguları [6]:
- Anterior (ön) burun kanaması %95,0 — kaynağın en sık olduğu Little bölgesi (Kiesselbach pleksusu) burun septumunun ön alt kesimindeki damar ağıdır.
- Posterior (arka) burun kanaması yalnızca %5,0 — ama bu az sayıda olgu ciddi kan kaybı, entübasyon ve arka tampon gereksinimiyle klinik olarak baskındır.
- İdiyopatik (nedeni saptanamayan) %80,0.
- Ev kazaları %7,7; parmak travması (burun karıştırma) %3,9; rinosinüzit %2,8; yabancı cisim %2,4.
- Hipertansiyon (yüksek tansiyon) eşlik eden en sık durum: %39,0.
- Diyabet %17,9; kanama bozukluğu %6,1; malignite %5,9.
- Acil servis müdahalesi: parmakla baskı %48,3; ön veya arka tampon %73,86; gümüş nitrat koterizasyonu %22,86; oksimetazolin (Afrin) spreyi %40,34; traneksamik asit %17,0; KBB konsültasyonu %11,3.
Türkiye çocuk verileri de aynı derecede berrak. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Acil Servisi'nde Güneysu ve arkadaşlarının 1 Ocak – 31 Aralık 2019 tarihleri arasında değerlendirdiği n=452 olguda yıllık başvuru insidansı %1,23, medyan yaş 5,25, olguların %57,1'i erkek çocuktu; kanama süresi olguların %75,2'sinde 5 dakikadan kısa, olguların %84,4'ü tek taraflı ve %96'sında kanama kendiliğinden durdu [5]. Bu son rakam ebeveynin öğrenmesi gereken en önemli veridir: çocuk burun kanamalarının büyük çoğunluğu doğru teknikle evde çözülür. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı'nda Yıldırım ve arkadaşlarının 65 yaş üstü hastalarla yürüttüğü seri analiz (Nisan 2017 – Nisan 2018; toplam 12.780 acil servis başvurusu, 195 KBB konsültasyonu) burun kanamasının yaşlıda ikinci en sık KBB acili olduğunu gösterir — maksillofasiyel travmadan (%31,7) sonra %18,7 [8]. Yani mimarî basit: çocukta genelde hafif seyirli, yaşlıda daha sıklıkla ciddi ve komorbiditeyle iç içe.
Ulusal ölüm tablosu bağlamı için T.C. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 19 Haziran 2025 tarihli ve 54195 sayılı Haber Bülteni: 2024 yılında Türkiye'de toplam 489.361 ölüm gerçekleşti; dış nedenli ölümler toplam ölümlerin %3,6'sını oluşturdu [4]. Burun kanaması tek başına ölüm nedeni olarak nadir görülür; ancak masif posterior kanama, kanama bozukluğu ve antikoagülan zeminli hastada hipovolemik şok tablosu potansiyel bir yol olarak SB Mayıs 2025 İlk Yardım Kitabı'nda "burun kanamaları nadir durumlarda ciddi olabilir ve ölüme yol açabilir" cümlesiyle belirtilir [2].
Burun Anatomisi 60 Saniyede: Anterior ve Posterior Nerede?
Doğru sıkıştırma noktasını anlamak için burnun kanlanma haritasını hatırlamak gerekir. Burun iki bölgeden beslenir:
- Ön (anterior) damar ağı — burun septumunun ön alt kesimindeki Little bölgesi (Kiesselbach pleksusu). Beş küçük atardamarın birleştiği yoğun kılcal ağdır; kolayca hasar görür, kuruluk-parmak travmasında ilk kanayan yerdir. Türkiye çok merkezli Özbay 2025 kohortunda tüm burun kanamalarının %95,0'ı anterior kaynaklıdır [6]. İyi haber: parmakla dıştan sıkıştırma bu bölgede işe yarar çünkü Little bölgesi burun kanadına dıştan uygulanan basıncı doğrudan alır.
- Arka (posterior) damar ağı — Woodruff pleksusu ve sfenopalatin arter dalları. Anatomik olarak daha derinde ve dıştan sıkıştırma ile erişilemeyecek konumdadır. Kan burun deliğinden görülmek yerine boğazın arkasına damlar — hasta metalik-tuzlu bir tat hisseder, öksürükle-kusmayla kan çıkarır. Özbay 2025 kohortunda posterior kanama tüm olguların yalnızca %5,0'ıdır ama tampon, endoskopi ve KBB konsültasyonu gereksiniminde bu grup baskındır [6].
Posterior kanamanın tipik uyarıları: iki burun deliğinden birden kanama, boğaza akış hissi, öksürükle veya kusmayla kanlı balgam-mide içeriği, dıştan sıkıştırmaya rağmen 15 dakikada durmayan kanama. Bu tabloda evde bakım denemesi güvenli değildir — 112 doğrudan aranır ve ilk yardım yalnızca hastayı sakinleştirmek, oturmak ve baş öne pozisyonunu korumakla sınırlı tutulur.
Adım Adım Burun Kanaması İlk Yardımı
Aşağıdaki sıra Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı sayfa 28 ile T.C. SB Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı Bölüm F sayfa 122'nin verbatim çakışmasıdır [1][2]. Adımları sıraya uyun.
- Sakinleştirin ve oturtun. Panik nabzı yükseltir, tansiyonu artırır ve kanamayı sürdürür. Hasta düz zeminde oturur pozisyonda olmalı; ayakta durmasına ve yatmasına izin vermeyin. Yatan hastada kan farinks (boğaz) yoluyla mideye ve solunum yollarına kaçabilir.
- Başı hafifçe öne eğdirin. Boyun yaralanması yoksa çeneyi göğse doğru yaklaştırın. Türk Kızılay 2025 protokolü bunun gerekçesini net verir: "Böylece hasta/yaralının kan yutması engellenebilir." [1]. Başı geriye atmak yaygın bir hatadır ama fizyolojik olarak yanlıştır — bulantı, kusma, aspirasyon ve saatler sonra kanlı kusma (hematemez) yapabilir.
- Ağızdan nefes almasını söyleyin. Burun kapalıyken oksijen ihtiyacını karşılamak için ağız yolu açık kalır; bu sıkıştırma süresince bilinci koruyacak esas mekanizmadır. Panik ve boğulma hissi çocuklarda sıktır — sakin ve düzenli nefes komutu verin.
- Burun kanatlarını başparmak ve işaret parmağı ile sıkıştırın. SB 2025 kitabı bölgeyi verbatim tanımlar: "burun kanatlarını burun kemiğinden itibaren işaret parmağı ve başparmak ile sıkıştırmasını isteyin" [2]. Doğru yer: sert burun kemiğinin bittiği çizginin hemen altındaki yumuşak alt üçte bir. Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği (American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, AAO-HNS) 2020 Tunkel kılavuzunun 2. Anahtar Eylem İfadesi (Key Action Statement 2) aynı bölgeyi doğrular: "burnun alt üçte biri üzerine sıkı ve sürekli bası" [9]. Sıkıştırma orta kuvvetle olmalı; parmaklar burun ucunu içeri bastırmalı ama kanadı çökertmemeli.
- Süre: kesintisiz 10–15 dakika. Türk Kızılay 2025 ve SB 2025 protokolleri süreyi verbatim aynı verir [1][2]. Süre saatle ya da telefon kronometresiyle takip edilmeli; "durdu mu diye" ara sıra bakmayın — pıhtı henüz zayıf olduğu için sarsıntı kanamayı yeniden başlatır. AAO-HNS kılavuzu klinisyen ortamı için minimum süreyi 5 dakika olarak belirtir; olay yerinde 10–15 dakika daha güvenli bir aralıktır [9].
- Sessizlik kuralı. SB 2025 kitabı sıkıştırma süresince yasakladığı beş hareketi verbatim sıralar: "konuşma, yutma, öksürme, tükürme ve koklama yapmaması gerektiği konusunda uyarın." [2] Beş hareket de yeni oluşan pıhtıyı sarsar. Hastaya yalnızca yavaş, sakin ağız nefesi bırakın.
- Değerlendirme. 10–15 dakika sonunda parmakları kaldırın. Kanama durmuşsa hastayı 1 saat boyunca aşırı hareketten, sıcak duştan, eğilmekten, ağır kaldırmadan ve burun temizlemekten uzak tutun — pıhtı henüz kırılgan. Kanama sürüyorsa: (a) doğru bölgeye tekrar 10–15 dakika sıkıştırma; (b) sonuç değişmediyse 112.
Yardımcı manevralar (kanıt düzeyi orta): Ense arkasına veya alına serin bir bez, jel-buz paketi veya buzlu su torbası yerleştirmek burun mukoza damarlarında refleks vazokonstriksiyon (damar büzülmesi) tetikleyerek kanamayı azaltabilir. Bu manevra ana sıkıştırma tekniğinin yerine geçmez — yardımcıdır. Ağızda tükürükle biriken kan varsa yavaşça kâseye tükürtün; yutmayın.
Doğru Baş Pozisyonu — Neden Öne, Neden Geriye Değil
Türk halkında en yaygın burun kanaması hatası "başı geriye at" refleksidir; sokakta, okulda ve — en talihsiz biçimde — bazı eski ilkyardım eğitimlerinde hâlâ geçer. Fizyoloji tam tersini söyler: baş öne eğik olmalı. Nedenlerini üç madde toplar:
- Kan yutulmasının önlenmesi. Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı bu gerekçeyi doğrudan verir [1]. Yutulan kan midede pıhtı yapar; midenin asit ortamı pıhtıyı parçalar ve hematemez (kanlı kusma) yapabilir. Ebeveyn saatler sonra çocuğu kusarken "yeni bir kanama" korkusuyla acile götürür; oysa kaynak burundur.
- Aspirasyon riskinin azaltılması. Baş geride, farinks (boğaz) ile trakea (soluk borusu) arasındaki açı yer değiştirir; özellikle bilinci bulanık, çocuk veya yaşlı hastada kan hava yoluna kaçabilir. Bu tablo öksürük, boğulma ve daha ağır olgularda aspirasyon pnömonisi yapar.
- Kanama miktarının gerçek görünürlüğü. Baş öne eğikken kan burun deliğinden dışarı akar ve olay yerindeki kişi miktarı doğru değerlendirebilir. Baş geride kan boğaza akar, dış görünüm "kanama azaldı" izlenimi verir; oysa aynı hızda devam etmektedir. Bu görsel yanılsama 112'ye "kanama azaldı, bekleyelim" demeye yol açar.
Boyunda yaralanma şüphesi varsa (trafik kazası, spor darbesi, düşme) başı öne eğdirmeyin — boyun sabit tutulur, kişi yatırılabilir ve 112 doğrudan aranır; olay yerinde manuel omurga sabitleme uygulanır. Bu Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı'nda "Boyun yaralanması yoksa başı hafifçe öne eğdirin" ifadesinin "yoksa" koşuluyla korunan istisnasıdır [1].
Yapılmaması Gerekenler — Türk Halkında En Yaygın 8 Hata
T.C. Sağlık Bakanlığı (SB) Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı Bölüm F ve Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı sıkıştırma süresince yasaklanan hareketleri açıkça listeler [1][2]. Aşağıdaki sekiz madde Türkiye'de en sık uygulanan ve klinik olarak zarar veren yanlışlardır:
- Başı geriye atmak. Yukarıda üç ayrı gerekçeyle açıklandı — kan yutulur, aspirasyon riski doğar ve akış gerçek miktarı gizler. Doğru pozisyon: oturur, baş hafifçe öne.
- Yatmak. Sırt üstü yatma başı geriye atmanın en tehlikeli versiyonudur; aynı üç mekanizma hem güçlü hem de düzeltilmesi zor biçimde işler. Hasta bilinci bulanıksa ve yatırma zorunluysa yan pozisyona (derlenme pozisyonu) çevrilir — kanın soluk yollarına kaçmasını en aza indirir; ayrıntılı adımlar için koma pozisyonu rehberimizi okuyun.
- Burun içine pamuk, mendil veya tampon yerleştirmek. Türk Kızılay 2025 ve SB 2025 protokollerinde önerilmeyen bir uygulamadır [1][2]. Ev yapımı tampon: (a) koter noktasını gizler (hastanede endoskopik değerlendirmeyi zorlaştırır); (b) çekildiğinde pıhtıyı da söker ve tekrar kanatır; (c) kirli materyalse enfeksiyon riski taşır. Hastanede uygulanan oksimetazolin emdirilmiş anterior tampon ve traneksamik asitli tampon farklı bir teknolojidir; ev yapımı pamuk bu değildir.
- Sıkıştırmayı ara ara bırakıp "kontrol etmek." Pıhtı 10–15 dakikada olgunlaşır; her ara pıhtıyı sarsar ve saati sıfırdan başlatır. Süreyi telefonla ölçün ve kesintisiz basın.
- Konuşmak, yutmak, öksürmek, tükürmek, koklamak. SB Mayıs 2025 Bölüm F verbatim beş hareketi de yasaklar [2]. Beşi de burun içindeki basıncı değiştirir ve pıhtıyı yerinden oynatır. Hasta sessizce ağızdan nefes almalıdır.
- Buz sürmek — ama nereden? Burun sırtına buz uygulama tartışmalı ve kanıt zayıftır; büyük fayda göstermez. Ense veya alına serin bez ya da jel-buz paketi refleks vazokonstriksiyon için yardımcı olabilir; hiçbiri ana sıkıştırma tekniğinin yerine geçmez.
- Aspirin, ibuprofen almak. Kanama sürerken antiplatelet etkili ağrı kesici (aspirin, ibuprofen) almak kanamayı uzatır. Ağrı için parasetamol tercih edilir. Kronik antikoagülan/antiplatelet kullanımı olan hastada ilaç kesim kararı ancak hekime aittir — kendiliğinden bırakmayın.
- Kanla lekeli mendile bakıp "geçer bu" demek. Türkiye çok merkezli Özbay 2025 verisinde acil servise başvuran 2300 hastanın %39,0'ında hipertansiyon eşlik eden bir durum olarak saptandı [6]. Yani "sık burun kanaması" bazen kontrolsüz hipertansiyonun ilk uyarısıdır. Ayda 3'ten fazla, spontan başlayan, iki taraflı veya travmasız burun kanaması varsa hem tansiyon ölçtürün hem KBB muayenesi planlayın.
Çocukta Burun Kanaması
Ebeveyn için en önemli mesaj Gazi Üniversitesi verisinden gelir: n=452 çocuğun %96'sında kanama ek tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden durur; kanama süresi %75,2 olguda 5 dakikadan kısadır [5]. Bu istatistiği bilmek panik-müdahalenin önündeki en etkili barajdır. Yine de teknik önemlidir:
Çocuğa nasıl uygulanır?
- Çocuğu ebeveynin kucağına oturtun; sırt ebeveynin göğsüne yaslı olsun. Bu pozisyon hem güven verir hem başın öne eğik kalmasını kolaylaştırır.
- Ebeveyn kendi başparmağı ve işaret parmağıyla çocuğun burun kanatlarını alt üçte birden 10 dakika sıkıştırır; çocuk kendisi tutamaz — küçük eli kayar ve süre bozulur.
- Dikkat dağıtma: sevdiği bir çizgi filmi telefondan aç, resim yaptır, hikâye anlat. On dakika sabit oturmak çocuk için zordur; dikkati başka noktaya çeken bir aktivite süreyi tamamlamanın anahtarıdır.
- Serin bir bezi ensesine koyun; ekstra rahatlatıcıdır.
- Kanama durunca bir saat boyunca burun temizlemek, sümkürmek, koşmak, sıcak duş almak yasak.
Çocukta önleme:
- Tırnak kısa tutulur; burun karıştırma alışkanlığını nazikçe hatırlatın.
- İzotonik tuzlu su spreyi (deniz suyu spreyi) günde 2–3 kez burun içi mukozasını nemlendirir; klimalı ve kaloriferli ortamda daha da önemlidir.
- Alerji dönemleri (ilkbahar-sonbahar polen, kış içi ortamlar) burun kaşıntısını artırır — çocuğun sürekli burnunu ovuşturması kanama yolunu açar. Alerji tedavisi için çocuk doktoruna başvurun.
- Kışın kalorifer, yazın klima nemi düşürür — pencerede su kabı, nemlendirici cihaz veya çamaşır kurutma askısı yardımcıdır.
Pediatrik 112 eşiği: Türk Kızılay 2025 ve SB 2025 genel eşiği geçerli — 15 dakika kanama sürüyorsa, baş dönmesi varsa, kafa/yüz travması varsa, kanama bozukluğu tanısı varsa. Çocuk 2 yaşından küçükse ve kanama tekrarlıyorsa mutlaka çocuk acile başvurun; posterior kanama nadir ama tanısı gecikince tehlikelidir. Kanama 20 dakikayı aştıysa, iki taraflıysa, öksürük veya kusmayla birlikteyse ebeveyn için çocuk acil belirtileri rehberimizi gözden geçirin ve 112'yi arayın.
Yaşlıda ve Antikoagülan Kullanan Hastada
65 yaş üzeri Türkiye popülasyonu için Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı'nın verisi net bir tablo verir: 1 yıl boyunca (Nisan 2017 – Nisan 2018) 12.780 yaşlı acil servis başvurusunun 195'i (%1,5) KBB konsültasyonu istedi; bu 195 başvurunun %18,7'si burun kanamasıydı ve maksillofasiyel travmadan (%31,7) sonra ikinci en sık KBB acili olarak saptandı [8]. Yaşlıda burun kanaması iki mekanizma ile daha ciddi seyreder:
- Mukoza incelmesi ve kılcal kırılganlık. Yaşla burun içi mukozasındaki mukus üretimi azalır; kılcal damarlar daha kolay yırtılır.
- Komorbidite ve ilaç zemini. Hipertansiyon, atriyal fibrilasyon, koroner arter hastalığı, geçirilmiş inme yaşlıda sıktır. Bu hastaların büyük kısmı aspirin, klopidogrel, apiksaban, rivaroksaban, dabigatran, varfarin gibi kan sulandırıcı ilaç kullanır. Türk Kızılay 2025 ve SB 2025 protokolleri antikoagülan/antiplatelet kullanan hastada doğru sıkıştırma denenir ama 112 daha erken aranır [1][2].
Antikoagülan kullanan hastada pratik yaklaşım:
- Doğru pozisyon ve doğru sıkıştırma aynıdır; ilaç kullanımı tekniği değiştirmez.
- Süre 15 dakikaya uzatılabilir.
- İlaç asla kendiliğinden kesilmez — inme, pulmoner emboli, kalp krizi riski nedeniyle karar hekime aittir. 112 arandığında ilacın adını, dozunu ve son alım saatini bildirin; acil hekim gerektiğinde spesifik antidot (idarusizumab dabigatran için, andeksanet-alfa faktör Xa inhibitörleri için, K vitamini varfarin için, protamin heparin için) uygulayabilir.
- Kronik nüks varsa kardiyoloji ve KBB birlikte değerlendirmelidir; ilacın dozunda, tipinde ya da eş zamanlı ilaç etkileşiminde değişiklik gerekebilir.
Sık nüks eden yaşlı hastada araştırılması gerekenler: tansiyon kontrolü, tam kan sayımı (anemi tarama), koagülasyon paneli (protrombin zamanı, INR, aPTT), KBB muayenesi ve gerekirse nazal endoskopi (Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği'nin — American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, AAO-HNS — 2020 Tunkel kılavuzunun 7. Anahtar Eylem İfadesi rekürren veya tek taraflı olgularda endoskopiyi önerir [9]). Bilinci bulanık ya da anlamlı kan kaybı olan yaşlı hasta ambulans beklerken hasta yakınlarının yapması gerekenler rehberimizde topladığımız kontrol adımlarıyla izlenmelidir.
Yaz Aylarında Burun Kanaması Neden Sık? — İklim ve Mukoza
Neden yaz aylarında (özellikle temmuz-ağustos) burun kanaması artar? Bu sezonda kliniğe başvuran veriler Türkiye içi bir çalışmayla belgelenmiştir. Başkent Üniversitesi Konya Araştırma-Uygulama Merkezi'nde Akdoğan ve arkadaşlarının 1 Temmuz 2009 – 30 Haziran 2014 arasındaki 5 yıllık pediatrik seri analizi (n=1559 çocuk) meteorolojik değişkenlerle burun kanaması sıklığı arasında şu bağıntıları göstermiştir [7]:
- Yüksek günlük ortalama sıcaklık ile burun kanaması sıklığı → pozitif korelasyon.
- Gün içi maksimum-minimum sıcaklık farkı ile burun kanaması sıklığı → pozitif korelasyon.
- Günlük ortalama nem ile burun kanaması sıklığı → negatif korelasyon.
- Partiküler madde ve kükürt dioksit ile de anlamlı ilişki saptanmıştır.
Mekanizma zinciri şudur: sıcak ve kuru hava + iç mekân klima kullanımı → burun mukoza sıvısının hızlı buharlaşması → mukoza incelmesi → Little bölgesindeki (Kiesselbach pleksusu) kılcal damarların dış temasa duyarlılaşması → küçük bir hapşırıkla, sümkürmeyle veya spontane kanama. Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı'nda ve SB Mayıs 2025 İlk Yardım Kitabı'nda "burun içindeki kuruluk" ve "kuru bir ortam" burun kanamasının kendiliğinden ortaya çıkma nedenleri arasında sayılır [1][2].
Yaz için önlem paketi:
- Klima nem seviyesini %40–60 aralığında tutun (nemli havada nefes daha rahat, mukoza korunur).
- İzotonik tuzlu su spreyi (deniz suyu spreyi) günde 2–3 kez.
- Vazelinli merhem veya A vitamini içerikli burun içi kremini parmak ucuyla ince tabaka yayın; gece yatmadan önce uygulama etkilidir.
- Doğrudan güneşe ve sıcak fon rüzgârına burnu maruz bırakmayın (araba camı, plaj, uzun yürüyüş).
- Bol su içirin — mukozanın nem dengesi genel sıvı dengesine bağlıdır. Yaz sıcaklarında sıvı kaybı, dehidrasyon ve sıcak çarpması müdahale rehberimizi aynı ay içinde ikinci başvuru rehberi olarak okumak faydalıdır.
Ne Zaman 112 Aranır? Ne Zaman Yanık Merkezine Değil, KBB Acile Sevk?
Sevk kararı iki eksen üstünde durur: süre + risk profili. Türk Kızılay 2025 ve SB Mayıs 2025 protokollerinin karar ağacı [1][2] ile Türkiye çok merkezli Özbay 2025 verisi [6] ve Ankara Üniversitesi geriatrik verisi [8] birleştirildiğinde 112 için kesin eşikler netleşir:
Hemen 112 arayın (baskı süresini beklemeyin):
- Yüz veya kafa travması — trafik kazası, spor darbesi, düşme, yüksek voltaj elektrik.
- Antikoagülan veya antiplatelet ilaç kullanımı — aspirin, klopidogrel, varfarin, apiksaban, rivaroksaban, dabigatran, heparin.
- Kanama bozukluğu — hemofili, von Willebrand hastalığı, ağır trombositopeni, kronik karaciğer hastalığı.
- Posterior kanama şüphesi — iki burun deliğinden birden kan, boğaza akış, öksürükle-kusmayla kanlı içerik.
- Şok belirtileri — halsizlik, baş dönmesi, terleme, solgunluk, hızlı nabız, tansiyon düşüklüğü, bilinç bulanıklığı.
- 2 yaş altı çocukta tekrarlayan veya uzayan burun kanaması.
- Yabancı cisim — özellikle çocukta tek taraflı, kötü kokulu akıntıyla veya travma öyküsüz kanama.
15 dakika baskı sonrası 112 arayın:
- Doğru teknikle uygulanmış 15 dakikalık kesintisiz baskıya rağmen kanama sürüyorsa.
- Baş dönmesi başladıysa (kan kaybının erken belirtisi).
Poliklinik başvurusu (aynı gün acil değil ama 24–48 saat içinde):
- Ayda 3'ten fazla tekrarlayan burun kanaması.
- Hep aynı burun deliğinden gelen kanama (Little bölgesi damar noktası olabilir; hastanede gümüş nitrat koterizasyonu ile kesin tedavi mümkündür).
- Alerji, rinit, sinüzit belirtileriyle birlikte gelen kanama.
- Yeni başlayan hipertansiyon şüphesi (Özbay 2025'te başvuranların %39,0'ında hipertansiyon vardı [6]).
- Kanama sonrası bir hafta içinde tekrarlama.
Türkiye'de acil servise burun kanaması ile başvuran her yetişkinin %11,3'üne KBB konsültasyonu istenmektedir (Özbay 2025) [6]. Yani çoğu olgu acil hekiminin ilk müdahalesi (parmakla baskı %48,3, ön tampon %73,86, oksimetazolin %40,34, gümüş nitrat koterizasyonu %22,86, traneksamik asit %17,0) ile çözülür. Nadir görülen posterior kanama ve refrakter olgular KBB uzmanına devredilir.
İstanbul'da KBB Acil Sevk Ağı
Ülkemizde burun kanaması için ayrı bir "burun merkezi" ağı yoktur — sevk KBB kliniği olan devlet, üniversite ve özel hastanelere yapılır. İstanbul'da 24 saat KBB nöbeti tutan başlıca üçüncü basamak merkezler arasında Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi (Anadolu Yakası), Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi (Avrupa Yakası), İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) ve Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi bulunur. Merkez seçimi mesafeye, hastanın yaşına, ilaç ve kanama bozukluğu özelliklerine göre 112 Sağlık Komuta Kontrol Merkezi (SKKM) tarafından koordine edilir; olay yerindeki kişinin merkez seçmesi gerekmez.
Sıkça Yapılan Bir Yanlış: "Anlaşılamıyor" Diyerek Buruna Bakmak
Kanamayı durdurma sürecinde en dirençli refleks, "durdu mu?" diye burnu kontrole açmaktır. Bu dört sorun yaratır:
- Pıhtı sarsılır; kanama tekrar başlar.
- 15 dakikalık saat sıfırdan başlar.
- Kirli parmak/mendil temasıyla enfeksiyon riski artar.
- Hasta paniği artar; kalp hızı ve tansiyon yükselir; kanama şiddetlenir.
Doğru pratik: eller yerinde kalır, süreyi ayrı bir kişi (telefon kronometresi) takip eder. Hasta konuşmasın; olay yerindeki kişi hastanın kolayca göreceği bir kronometreyi (mutfak duvarına yakın konumlanmış telefon) doğrultsun. Ancak 10–15 dakika dolduğunda parmaklar aynı anda ve yumuşakça bırakılır. Kanama durmuşsa hastayı hareketten uzak tutun; kanama sürüyorsa ikinci bir 10–15 dakikalık baskı serisi denenir. İkinci serinin sonunda kanama hâlâ devam ediyorsa 112 aranır.
Kanama Durduktan Sonra: Bir Saatlik Sessiz Dönem
Pıhtı yeni oluştu; henüz sağlam değil. Aşağıdaki hareketler ilk bir saatte yasak:
- Sümkürmek (en yaygın nüks nedeni).
- Sıcak duş, sauna, hamam (vazodilatasyon → kanama).
- Ağır kaldırmak, koşmak, spor yapmak, eğilmek.
- Burun karıştırmak, parmakla temas.
- Alkol tüketmek (vazodilatasyon + trombosit fonksiyon inhibisyonu).
- Ağır efor, seks, ıkınma (Valsalva manevrası — burun içi basıncını yükseltir).
- Sıcak-çok baharatlı yiyecekler.
Sonraki 24 saatte: burun içi izotonik tuzlu su spreyiyle nazikçe nemlendirilir; ince bir vazelin tabakası parmak ucuyla yayılır. İkinci bir kanama 24 saat içinde tekrar başlarsa hasta koter uygulaması için KBB polikliniğine yönlendirilmelidir.
Nova Ambulans Burun Kanaması Nakli — 7/24 Yardımınıza Hazırız
Burun kanamalarının büyük çoğunluğu evde doğru teknikle çözülür; ancak yüksek riskli grup — antikoagülan kullanan hasta, kanama bozukluğu olan hasta, geriatrik olgu, posterior kanama şüphesi taşıyan olgu — planlı ya da acil bir KBB nakline ihtiyaç duyabilir. Nova Ambulans, İstanbul'un 39 ilçesinde 7/24 hasta nakli ve acil sağlık hizmeti sunar; oksimetazolin spreyi, koter setleri ve monitörizasyon donanımıyla teçhiz edilmiş ekiplerimiz bir yaşlı hastanın nüks eden burun kanamasında Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi ile Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi arasındaki üçüncü basamak KBB nöbet zincirini planlar, taburcu sonrası eve dönüş ve poliklinik kontrolüne gidiş-geliş için 0850 244 24 12 hattımızdan sabit fiyatlı planlama sunar. Ekiplerimiz T.C. Sağlık Bakanlığı Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında sertifikalı Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri (Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri, AABT) ile Acil Tıp Teknisyeni (Acil Tıp Teknisyeni, ATT) kadrosundan oluşur; nakil sırasında baş öne pozisyonu, sürekli sıkıştırma tekniği ve hava yolu koruması eksiksiz uygulanır.
Acil Durumda Hızlı Destek
İstanbul genelinde 7/24 acil ambulans hizmeti. Hızlı müdahale, tam donanımlı ekip.
Ortalama yanıt süresi: 15 saniye
İlgili Yazılar
Arı, Eşek Arısı ve Yaban Arısı Sokmasında İlk Yardım: Alerji Şüphesinde 112 Kararı
Bal arısı, eşek arısı ve yaban arısı sokmasında olay yerindeki kişinin adım adım ilk yardımı: bal arısı iğnesinin kredi kartıyla ilk 30 saniyede sıyrılarak çıkarılması, cımbız yasağı, yerel–geniş yerel–sistemik reaksiyon karar ağacı, ne zaman 112 aranmalı, adrenalin oto-enjektörün uyluğun dış-yan yüzüne uygulanması ve ambulans gelene kadar yapılacaklar — Türk Kızılay İlk Yardım Cep Kitabı 2025, T.C. Sağlık Bakanlığı Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı, Çocuk Alerji ve Astım Akademisi Derneği (CAAAD), Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD), İstanbul Süreyyapaşa 194 526 hastalık Katran 2025 kohortu, Trabzon 7 904 çocuk Öziş Baba 2021 kohortu, Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Akademisi (AAAAI) hasta bilgilendirmesi ve McMurray 2026 zar kanatlılar (Hymenoptera) zehri derlemesi verileriyle.
EğitimSuda Boğulma İlk Yardım: Yetişkin, Çocuk ve Bebekte Adım Adım Kurtarma ve 112 Zinciri (2026)
Denizde, havuzda veya küvette boğulma vakasında olay yerindeki kişinin adım adım ilk yardımı: suya girmeden kurtarma zinciri (Uzat–At–Kürek Çek), sudan çıkarma sonrası solunum kontrolü ve karar ağacı, yetişkinde ve çocukta 5 kurtarıcı solunum + Temel Yaşam Desteği modifikasyonları, bebekte iki parmak basısı tekniği, HEMEN 112 aranması gereken bulgular — Türk Kızılay 2025 İlk Yardım Cep Kitabı sayfa 49-50, T.C. Sağlık Bakanlığı (SB) Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı Bölüm XI sayfa 140-143, Amerikan Kalp Derneği (AHA) Kasım 2024 Boğulma Odaklı Güncellemesi ve Sinop 13-yıllık deniz boğulması kohortu (Erşen 2025, BMC Emergency Medicine) verileriyle.
EğitimAmbulans Personeli Eğitim Standartları: 2026 Yönetmelik Güncellemesi
8 Ocak 2025 ve 24 Haziran 2025 tarihli yönetmelik değişiklikleriyle Türkiye'de ambulansta çalışan her sağlık personeline zorunlu tutulan modül eğitimleri, sertifika döngüsü ve doğrulama kontrol listesi.
- İlk Yardım Cep Kitabı 2025 — Burun Kanamasında İlk YardımTürk Kızılay — İlkyardım Yayınları ↗
- İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — Bölüm F. Burun Kanamasında İlk Yardım, s.122T.C. Sağlık Bakanlığı — Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ↗
- İlk Yardım Eğitim Sunumları — 15 Modül (Haziran 2025 güncellemesi)T.C. Sağlık Bakanlığı — Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü ↗
- Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri, 2024 — Haber Bülteni 54195T.C. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ↗
- Are laboratory evaluations required in every case admitted to the pediatric emergency department with epistaxis?International Journal of Clinical Practice 2021;75(11):e14749; Güneysu ST, Güleryüz OD, Ceylan E, Çağlar AA, Çolak Ö — Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Acil, Ankara. PMID 34428321, DOI 10.1111/ijcp.14749 ↗
- Overview of Etiology and Management of Epistaxis: Through the Mnemonic EPISTAXISThe Journal of Craniofacial Surgery 2025;37(5):e307–e310; Özbay S, Bayar Muluk N, Yagci T, Ercan V, Özakin E, Yazir M, Coskun A (İstanbul Bağcılar EAH), Özsoy O, Pepele MS, Arikan E, Sünnetci G, Özdemir E, Arslanoğlu A, Gallegos M, Cingi C — Türkiye çok merkezli. PMID 41066649, DOI 10.1097/SCS.0000000000012040 ↗
- The role of meteorologic factors and air pollution on the frequency of pediatric epistaxisEar, Nose & Throat Journal 2018;97(9):E1–E5; Akdoğan MV, Hızal E, Semiz M, Topal Ö, Akkaş H, Kabataş A, Erbek SS — Başkent Üniversitesi Konya Araştırma-Uygulama Merkezi. PMID 30273433, DOI 10.1177/014556131809700901 ↗
- Characteristics of Otorhinolaryngological Emergencies in the ElderlyTurkish Archives of Otorhinolaryngology 2021;59(1):8–13; Yıldırım S, Çiler Büyükatalay Z, Agha Oghali AMN, Kılıç R, Dursun G — Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı. PMID 33912855, PMCID PMC8054935, DOI 10.4274/tao.2021.6193 ↗
- Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis) Executive SummaryOtolaryngology–Head and Neck Surgery 2020;162(1):8–25; Tunkel DE, Anne S, Payne SC ve ark. — American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation. PMID 31910122, DOI 10.1177/0194599819889955 ↗
Popüler Ambulans Konu Kümeleri
İlginizi çekebilir
- Özel ambulans ücretleri
- İstanbul özel ambulans
- Şehirlerarası hasta nakli
- Doktor refakatli ambulans
- Diyaliz hasta nakli
- Şehirlerarası hasta nakli nasıl yapılır?
- İstanbul'da ambulans kaç dakikada gelir?
- Evden hastaneye hasta nakli
- Modern ambulans ekipmanları ve ekip standartları
- Kalp krizi belirtileri ve ilk müdahale
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Acil durumda 112’yi veya 0216 339 00 39’u arayın.