Derlenme (Koma) Pozisyonu Nasıl Verilir? Bilinci Kapalı, Nefes Alan Hastaya Adım Adım

Yetişkinde Adım Adım Koma (Derlenme) Pozisyonu

Aşağıdaki sıra, Türk Kızılay İlk Yardım Birimi ve Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2025 İlk Yardım Kılavuzu'nun tarif ettiği klasik tek-kurtarıcı (yardım eden tek yetişkin) yöntemini özetler 25. Hasta sırt üstü ve siz onun yanında dizüstü çökmüş kabul edilir.

1. Olay yerini ve hastayı değerlendirin

• Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun (trafik, elektrik, gaz).
• Hastanın omzundan hafifçe sarsarak "iyi misin?" diye sorun. Yanıt yoksa çevreden yardım çağırın ve 112'yi (özel hastane tercihiniz varsa Nova Ambulans'ı) hoparlörden arayın.
• 10 saniye süreyi aşmayacak şekilde solunum kontrolü yaparak 10 saniye içinde göğsün kalkıp inmesine bakın, ağzından nefes sesi dinleyin, yanağınızla nefesi hissedin. Normal nefes alıyorsa koma (derlenme) pozisyonu uygundur.

2. Çevreyi düzenleyin

• Hastanın gözlüğünü çıkarın, yanındaki sert cisimleri uzaklaştırın.
• Bacaklarını düz konuma getirin.

3. Alttaki kolu yerleştirin

• Hastanın size yakın olan kolunu vücuduna dik açıyla, dirsek bükülü ve avuç yukarı bakacak şekilde uzatın. Bu kol başın altında destek olacaktır.

4. Üstteki kolu göğsün üzerine getirin

• Hastanın uzaktaki kolunu göğsünün üzerine getirin; bu kolun el sırtını, size yakın olan yanağın altına yerleştirin. El, başı ileride yumuşakça destekleyecektir.

5. Üstteki bacağı dizden bükün ve hastayı çevirin

• Uzaktaki dizi 90 dereceye yakın bükün; uyluğun ortasına ve aynı taraftaki omuza nazikçe destek olarak hastayı kendinize doğru yan çevirin. Hareket tek seferde, ani değil yumuşak olmalı.

6. Pozisyonu sabitleyin

• Üst bacak kalça ve dizden bükülü, öne doğru destek olacak şekilde kalsın.
• Başı, alttaki kolun üzerine yan pozisyonda hafif geriye eğilmiş şekilde yerleştirin (baş geri-çene yukarı, head-tilt-chin-lift). Türk Kızılay rehberi, "ağzın yere doğru eğimli olduğundan emin olun" der 5 — bu kusmuk veya tükürüğün dışarı akması için kritiktir.
• Vücudu battaniye veya örtüyle kapatarak ısı kaybını önleyin.

7. Sürekli izleyin

• 30 saniye–1 dakika aralıklarla göğsün kalkıp inmesini görsel olarak kontrol edin. Türk Kızılay'ın eğitim merkezi protokolü "3–5 dakika ara ile solunum ve nabız" kontrolünü öneren bir asgari standart koyar 6.
• Hasta uzun süre yan kalacaksa 30 dakikada bir tarafı değiştirin; basınç noktaları (omuz, kalça) iskemiye karşı korunmalıdır.
• Solunum durur veya düzensizleşir durmaz, hastayı sırt üstü çevirin ve kalp-akciğer canlandırmasına başlayın; aynı anda 112'yi yeniden uyarın.

Hamile, Bebek, Çocuk: Üç Önemli Uyarlama

Hamilede sol yan pozisyon

İleri evredeki gebede tek tercih sol yan pozisyondur. Yöntem yetişkinin aynısıdır; tek fark, hastayı her zaman sol tarafına çevirmenizdir. Sağ yan, alt ana toplardamara basınç yaparak kalbe dönen kanı azaltır ve hem anne kan basıncını hem fetal oksijenizasyonu olumsuz etkiler. Hastayı sol yan çevirdikten sonra sırtının arkasına katlanmış havlu veya yastık koyarak "neredeyse 30 dereceye yakın yan eğim" sağlamak da Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2025 İlk Yardım Kılavuzu'na uygundur 2.

Bir yaş üstü çocukta

Bir yaş üstü çocukta teknik yetişkindekiyle aynıdır; çocuğun gövdesi daha küçük olduğu için kollar ve bacaklar oranlı şekilde yerleştirilir. Pediatrik kontrol aralığı daha sıktır: küçük çocuklarda solunum hızı yetişkinden fazla, oksijen rezervi daha azdır. Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2025 Pediatrik Yaşam Desteği (Paediatric Life Support, PLS) kılavuzu, 0–18 yaş için "kardiyak arrestin önlenmesi, temel yaşam desteği, ileri yaşam desteği, özel durumlarda resüsitasyon, post-resüsitasyon bakımı, prognoz ve taburculuk sonrası bakım" önerilerini sunar 9. Pediatrik tabloların evdeki ilk-yardım çerçevesi için Çocuklarda Acil Durumlar — Ebeveyn Rehberi yazımız 2025–2026 kılavuzlarını sentezler.

Bebekte (0–1 yaş) modifiye yan pozisyon

Tek yaş altı bebekte zeminde uygulanan klasik yan pozisyon güvenli değildir; bebek küçüktür, hava yolu çapı dar, baş orantısız büyüktür. Avrupa Resüsitasyon Konseyi 2025 Pediatrik Yaşam Desteği kılavuzu, bebeği kucağınızda yüzü hafif yana ve aşağıya bakacak şekilde taşımanın da kabul edilebilir bir alternatif olduğunu belirtir 9. Bunun için bebeği iki kolunuzla destekleyin, baş gövdeden hafifçe alçak kalsın, ağız tükürüğün dışa akmasına izin verecek şekilde aşağıya bakacak yönde dursun. Sürekli göğüs hareketini izleyin; nefes durur durmaz bebek temel yaşam desteğine geçin (göğüs basıları için iki başparmak çevreleyen el tekniği — bebeği sırtüstü yatırın, iki başparmağı meme uçlarının hemen altındaki çizgide göğüs kemiğine yerleştirin, kalan parmaklar bebeğin sırtını destekleyecek şekilde göğsü iki elinizle sarın).

Nöbet, Boğulma ve Heimlich Sonrası Koma Pozisyonu

Koma (derlenme) pozisyonu, üç tipik klinik tabloya kapanış manevrası olarak girer:

Nöbet sonrası. Generalize tonik-klonik nöbette kasılmalar bittikten sonra hasta hâlâ uyanmamışsa koma pozisyonu, dilin geriye kaçmasını ve aspirasyonu önler. Türk Epilepsi ile Savaş Derneği'nin ilk yardım sayfası bu adımı net biçimde tanımlar; nöbet süresinin 5 dakikayı geçmesi, ardışık nöbet veya bilincin geri gelmemesi, doğrudan acil çağrı gerektiren eşiklerdir 8. Nöbet ilk yardımının tam çerçevesi, ambulans çağrı eşikleriyle birlikte Nöbet ve Havalede Ambulans Ne Zaman Çağrılmalı yazımızdadır.

Suda boğulma sonrası. Hastayı sudan çıkardıktan sonra Spontan Dolaşımın Geri Dönüşü (Return of Spontaneous Circulation, ROSC) — yani kalbin kendiliğinden yeniden çalışması — ve nefesin geri geldiği ama henüz uyanmamış kişide derlenme pozisyonu, akciğerden gelen sıvının drene olmasını destekler. Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization, WHO) 2026 Boğulma Bilgi Notu küresel olarak boğulmanın "1–4 yaş çocuklarda dördüncü, 5–14 yaş arasında üçüncü" en sık ölüm nedeni olduğunu belirtir 4; yani çocukta koma pozisyonu kararının önlenebilir bir riski azalttığı senaryolardan biri tam da budur.

Heimlich manevrası sonrası. Yabancı cisim çıkmış, hasta hâlâ bilinçsiz ama nefes alıyorsa yan pozisyon (derlenme/iyileşme pozisyonu) son adımdır: olası ek aspirasyonu önler, ekibin gelmesine kadar hava yolunu açık tutar. Yetişkin, çocuk ve bebekte Heimlich tekniğinin adım adım uygulaması Heimlich Manevrası Nasıl Yapılır yazısında sıralanmıştır.

Ambulans Beklerken: Üç Şey

112'yi veya Nova Ambulans'ı aradıktan sonra, ekip gelene kadar geçen sürede en kritik üç bilgiyi hazırlayın:

• Olay zamanı ve mekanizması: "Saat 14:25'te bayıldı, 14:26'da koma pozisyonuna aldım."
• Eşlik eden tablo: epilepsi öyküsü, diyabet, ilaç dozaşımı, alkol, gebelik haftası, son yenen yiyecek/ilaç.
• Solunum trendi: 3–5 dakikada bir saydığınız solunum sayısı (normal yetişkin 12–20/dk).

Bu süreyi kapı-pencere açarak değil, hastanın yanında kalıp pozisyonu, hava yolunu ve ısınmasını sürdürerek geçirin. Ek pratik bilgi için Ambulans Beklerken Hasta Yakınları İçin Rehber yazımıza bakabilirsiniz. T.C. Sağlık Bakanlığı'nın ilk yardım çerçevesini düzenleyen İlkyardım Yönetmeliği (Resmî Gazete 29/7/2015, Sayı 29429), iş yerleri ve toplu yaşam alanlarında belirli sayıda sertifikalı ilk yardımcı bulundurma zorunluluğu getirir 10 — yani ev dışında uygulanan doğru koma (derlenme) pozisyonu, mevzuat tarafından da korunan bir yetkinliktir.

112 ile Özel Ambulans (Nova Ambulans) Arasında Karar

Koma (derlenme) pozisyonundaki hastanın taşınmasında karar, hastane tercihine ve klinik aciliyete bağlıdır:

• 112, ulusal acil sağlık ağı üzerinden hastayı genellikle en yakın kamu acil servisine ulaştırır.
• Nova Ambulans, özel hastane tercihiniz olduğunda esneklik sağlar; Acil Yardım Ambulanslarımız yoğun bakım donanımlı ve ileri yaşam desteği ekipmanlıdır. Araçta hava yolu ekipmanı, oksijen, monitör ve glukometre bulunur; hekim eşliği talep üzerine sağlanır. İki sistem arasındaki ayrıntılı karşılaştırma için 112 ile Özel Ambulans Farkı Nedir? yazısı detay sağlar; ileri izlem gerektiren hastada Yoğun Bakım Ambulansı Hangi Durumlarda Gerekir? yazısı eşik kriterlerini açıklar.

Önemli not: Özel hastaneler kapasiteye göre hasta kabul etmeyebilir. Böyle bir durumda Nova Ambulans, alternatif bir özel hastane bulur veya hastayı en yakın kamu hastanesine ulaştırır.

İstanbul içinde 24 saat boyunca koma pozisyonundaki hastanın güvenli naklini gerçekleştiren Acil Ambulans ekibimiz, ilk yardımı evde sürdürmenizi sağlayan eş zamanlı telefonda yönlendirme verir. Bize 7/24 0216 339 00 39 numaralı telefondan veya 0549 461 34 00 numaralı WhatsApp hattından ulaşabilirsiniz.