Diyabet Hastaları İçin Acil Durum Rehberi: Hipoglisemi ve Hiperglisemi
Şeker düştüğünde ilk yardım, şeker yükselince yapılacaklar, ketoasidoz belirtileri ve ambulansın ne zaman çağrılacağı. 7/24: 0216 339 00 39
- Tıbbi inceleme
- Nova Ambulans Sağlık KuruluSağlık Kurulu katkısıyla hazırlandı. Yapay zekâ destekli taslak.
- Yayın tarihi
- Okuma süresi
- 4 dk
Hızlı özet
- Hipoglisemi (Düşük Şeker): Titreme, terleme ve bilinç bulanıklığı acil müdahale gerektirir.
- Hiperglisemi (Yüksek Şeker): Aşırı susama, sık idrara çıkma ve nefeste aseton kokusu tehlike işaretidir.
- Diyabetik Ketoasidoz: Hayatı tehdit eden bu durumda zaman kaybetmeden ambulans çağrılmalıdır.
- Acil Çanta: Diyabet hastaları glukagon iğnesi ve şeker ölçüm cihazını yanlarından ayırmamalıdır.
Bu yazıda (7 başlık)
Diyabet (şeker hastalığı), dünya genelinde ve ülkemizde milyonlarca insanı etkileyen kronik bir rahatsızlıktır 15. Dünya Sağlık Örgütü'nün (World Health Organization, WHO) 2022 verilerine göre dünyada diyabetli yetişkin sayısı 1990'da 200 milyondan 2022'de 830 milyona yükseldi; aynı raporda "hiperglisemi, kontrolsüz diyabetin yaygın bir sonucudur" notu düşülmüş 6. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) verisine göre "ABD'de 40 milyondan fazla yetişkin diyabet hastasıdır ve diyabetli her 4 yetişkinden 1'inden fazlası durumundan habersizdir" 7. Türk Diyabet Cemiyeti verilerine göre, diyabetin düzenli takibi hayati önem taşır. Düzenli takip ve tedavi ile yönetilebilir olsa da, kan şekerindeki ani düşüşler (hipoglisemi) veya yükselişler (hiperglisemi) hayati tehlike oluşturan acil durumlara yol açabilir.
Tıbbi Uyarı: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kesinlikle tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez. Diyabet tedaviniz ve ilaç dozlarınız konusunda mutlaka hekiminizin talimatlarını takip edin.
Hipoglisemi (Düşük Kan Şekeri) Nedir?
Hipoglisemi, kan şekerinin 70 mg/dL'nin altına düşmesi durumudur 1. Genellikle insülin dozunun fazla gelmesi, öğün atlama veya aşırı egzersiz sonucu gelişir 12. Hızla gelişebilen ve en tehlikeli durumlardan biridir.
Belirtileri Nelerdir?
- Erken Belirtiler: El titremesi, soğuk terleme, ani açlık hissi, çarpıntı 1.
- İlerleyen Belirtiler: Baş dönmesi, odaklanma sorunu, asabiyet, konuşma bozukluğu.
- Ciddi Belirtiler: Bilinç kaybı, nöbet geçirme (havale).
İlk Yardım Nasıl Olmalı?
- Bilinç Açıksa: Hastaya hemen 15-20 gram hızlı emilen şeker (4-5 adet küp şeker, yarım bardak meyve suyu) verin. 15 dakika bekleyip şekeri ölçün, yükselmezse tekrarlayın 1.
- Bilinç Kapalıysa: Asla ağızdan bir şey vermeyin, boğulmaya neden olabilirsiniz 12. Varsa glukagon iğnesini yapın ve hemen 112 Acil Servis veya Nova Ambulans'ı arayın.
Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) ve Diyabetik Ketoasidoz
Diyabetik Ketoasidoz (DKA), kanda asit (keton) birikmesiyle gelişen, hayatı tehdit eden ciddi bir tablodur. Genellikle kan şekeri yüksektir (sıklıkla 250 mg/dL üzeri); ancak güncel uluslararası tanı ölçütlerinde hiperglisemi eşiği ≥200 mg/dL'ye çekilmiştir ve özellikle SGLT2 inhibitörü kullananlarda kan şekeri normale yakınken de DKA gelişebilir (öglisemik DKA). Bu nedenle düşük bir şeker ölçümü tek başına güven verici değildir 8. Hafif-orta vakalar acil serviste veya serviste izlenebilirken, ağır vakalar yoğun bakım gerektirebilir 18.
Belirtileri Nelerdir?
- Aşırı susama ve ağız kuruluğu.
- Sık idrara çıkma.
- Nefeste meyvemsi koku (aseton kokusu) 1.
- Mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı.
- Hızlı ve derin nefes alıp verme.
- Bilinç bulanıklığı ve koma hali.
Şeker Yükselince Ne Yapılmalı?
Kan şekeri ölçümü yüksek çıktığında önce ellerinizi yıkayıp kurulayın ve ölçümü tekrarlayın. Hekiminizin size verdiği bir düzeltme planı varsa ona uyun; plan dışında kendi başınıza ek insülin dozu yapmayın. Bilinç açıksa ve kusma yoksa su içirin. Kan veya idrarda keton ölçme imkânınız varsa ketonu da kontrol edin 18.
Kusma, karın ağrısı, nefeste aseton kokusu, hızlı ve derin solunum ya da bilinç bulanıklığı varsa beklemeden ambulans çağırın; bu belirtiler diyabetik ketoasidoza işaret edebilir. SGLT2 inhibitörü kullanan hastalarda kan şekeri çok yüksek olmasa da bu belirtiler ciddiye alınmalıdır 8.
Ambulans Ne Zaman Çağrılmalı?
Diyabet hastası bir yakınınız varsa, aşağıdaki durumlarda kendi imkanlarınızla hastaneye gitmeye çalışmak yerine ruhsatlı ambulans desteği almanız hayati önem taşır:
- Bilinç Kapalıysa veya Bulanıksa: Hasta sorulara mantıklı cevap veremiyor veya uyandırılamıyorsa.
- Nöbet Geçiriyorsa: Şeker düşüklüğüne bağlı kasılmalar varsa.
- Glukagon İğnesine Yanıt Yoksa: İğne yapılmasına rağmen 15 dakika içinde bilinç açılmadıysa.
- Sürekli Kusma Varsa: Hasta ağızdan sıvı alamıyor ve su kaybı yaşıyorsa.
- Derin ve Hızlı Solunum: Vücut asit dengesinin bozulduğuna işarettir.
Diyabetik Acil Durumlarda Nova Ambulans
Diyabet kaynaklı acil durumlar evde müdahale sınırlarını aştığında ambulans ve sağlık ekibi gerekir. Nova Ambulans'ın tüm araçları yoğun bakım donanımlı, ileri yaşam desteği ekipmanlı Acil Yardım Ambulansıdır. Ekiplerimiz kan şekeri ölçümü ve damar yolu açılması gibi acil müdahaleleri olay yerinde başlatır ve hastayı en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırır. Varış süresi konuma ve trafiğe göre değişir; aradığınızda tahmini süreyi bildiririz. 7/24 0216 339 00 39 numarasından arayabilir veya 0549 461 34 00 numarasına WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Hipoglisemi belirtileri nelerdir ve ne yapılmalı?
Hipoglisemide terleme, titreme, çarpıntı, açlık hissi ve baş dönmesi gibi belirtiler görülür. Bilinci açık hastaya hemen şekerli bir içecek veya gıda verilmeli; bilinci kapalıysa ağızdan bir şey verilmemeli ve derhal 112 veya Nova Ambulans (0216 339 00 39) aranmalıdır.
Diyabetik ketoasidoz nedir ve ne zaman ambulans çağrılmalı?
Diyabetik ketoasidoz, kanda keton (asit) birikimi sonucu oluşan tehlikeli bir durumdur. Kan şekeri genellikle yüksektir, ancak SGLT2 inhibitörü kullananlarda normale yakın değerlerde de görülebilir (öglisemik DKA) 8. Bulantı, kusma, karın ağrısı, meyve kokulu nefes ve bilinç bulanıklığı gibi belirtiler varsa acil ambulans çağrılmalıdır.
Şeker hastası tatile çıkarken nelere dikkat etmeli?
İlaç ve insülinlerin yeterli miktarda yanınızda bulunması, soğuk zincirin korunması, kan şekeri ölçüm cihazının hazır olması ve acil durum bilgilerinin yazılı şekilde taşınması gerekir.
Glukagon iğnesi ne zaman ve nasıl kullanılır?
Glukagon, şiddetli hipoglisemide bilinci kapanan veya yutma güçlüğü çeken diyabet hastalarına uygulanır. Yakınlarının kullanımı önceden öğrenmesi ve eğitim alması önerilir.
Acilde şeker ölçümü yapılır mı?
Evet. Bilinç bulanıklığı, halsizlik veya nöbet görülen diyabet hastasında parmak ucundan kan şekeri ölçümü, ambulansta ve acil serviste ilk bakılan değerlerden biridir. Nova Ambulans ekipleri de olay yerinde kan şekerini ölçer, gerekirse damar yolu açar ve hastayı sağlık kuruluşuna ulaştırır.
Şeker 250 olursa ne olur?
250 mg/dL yüksek bir kan şekeri değeridir. Ölçümü tekrarlayın ve hekiminizin planına uyun. Kusma, karın ağrısı, nefeste aseton kokusu, hızlı solunum veya bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa diyabetik ketoasidoz olabilir; beklemeden ambulans çağırın 8.
Kaynaklar
Metindeki numaralar bu listedeki kaynaklara karşılık gelir.
- Türk Diyabet Cemiyeti (yeni sekmede açılır)turkdiab.org
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (yeni sekmede açılır)T.C. Sağlık Bakanlığı
- American Heart Association (AHA) (yeni sekmede açılır)American Heart Association
- Türk Kardiyoloji Derneği (TKD) (yeni sekmede açılır)Türk Kardiyoloji Derneği
- World Health Organization (WHO) (yeni sekmede açılır)World Health Organization
- Diabetes — WHO Fact Sheet (14 November 2024) (yeni sekmede açılır)World Health Organization
- Diabetes Basics — CDC (yeni sekmede açılır)Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes — ADA/EASD Consensus (Diabetes Care 2024;47(8):1257) (yeni sekmede açılır)American Diabetes Association / EASD
Nova Ambulans Sağlık Kurulu
Acil tıp hekimleri, paramedikler ve klinik koordinatörlerden oluşan içerik kurulumuz tarafından dönem dönem incelenir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Acil durumda 112’yi veya 0216 339 00 39’u arayın.
