Diyabet Hastaları İçin Acil Durum Rehberi: Hipoglisemi ve Hiperglisemi

Diyabet (şeker hastalığı), dünya genelinde ve ülkemizde milyonlarca insanı etkileyen kronik bir rahatsızlıktır [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org[5]Kaynak: World Health Organization (WHO) — World Health Organization. Dünya Sağlık Örgütü'nün (World Health Organization, WHO) 2022 verilerine göre dünyada diyabetli yetişkin sayısı 1990'da 200 milyondan 2022'de 830 milyona yükseldi; aynı raporda "hiperglisemi, kontrolsüz diyabetin yaygın bir sonucudur" notu düşülmüş [6]Kaynak: Diabetes — WHO Fact Sheet (14 November 2024) — World Health Organization. Türk Diyabet Cemiyeti verilerine göre, diyabetin düzenli takibi hayati önem taşır. Düzenli takip ve tedavi ile yönetilebilir olsa da, kan şekerindeki ani düşüşler (hipoglisemi) veya yükselişler (hiperglisemi) hayati tehlike oluşturan acil durumlara yol açabilir.

Tıbbi Uyarı: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kesinlikle tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez. Diyabet tedaviniz ve ilaç dozlarınız konusunda mutlaka hekiminizin talimatlarını takip edin.

Hipoglisemi (Düşük Kan Şekeri) Nedir?

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) verisine göre "ABD'de 40 milyondan fazla yetişkin diyabet hastasıdır ve diyabetli her 4 yetişkinden 1'inden fazlası durumundan habersizdir" [7]Kaynak: Diabetes Basics — CDC — Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Hipoglisemi, kan şekerinin 70 mg/dL'nin altına düşmesi durumudur [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org. Genellikle insülin dozunun fazla gelmesi, öğün atlama veya aşırı egzersiz sonucu gelişir [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org[2]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — T.C. Sağlık Bakanlığı. En hızlı gelişen ve en tehlikeli durumlardan biridir.

Belirtileri Nelerdir?

• Erken Belirtiler: El titremesi, soğuk terleme, ani açlık hissi, çarpıntı [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org.
• İlerleyen Belirtiler: Baş dönmesi, odaklanma sorunu, asabiyet, konuşma bozukluğu.
• Ciddi Belirtiler: Bilinç kaybı, nöbet geçirme (havale).

İlk Yardım Nasıl Olmalı?

1. Bilinç Açıksa: Hastaya hemen 15-20 gram hızlı emilen şeker (4-5 adet küp şeker, yarım bardak meyve suyu) verin. 15 dakika bekleyip şekeri ölçün, yükselmezse tekrarlayın [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org.
2. Bilinç Kapalıysa: Asla ağızdan bir şey vermeyin, boğulmaya neden olabilirsiniz [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org[2]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — T.C. Sağlık Bakanlığı. Varsa glukagon iğnesini yapın ve hemen 112 Acil Servis veya Nova Ambulans'ı arayın.

Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) ve Diyabetik Ketoasidoz

Diyabetik Ketoasidoz (DKA), kanda asit (keton) birikmesiyle gelişen, hayatı tehdit eden ciddi bir tablodur. Genellikle kan şekeri yüksektir (sıklıkla 250 mg/dL üzeri); ancak güncel uluslararası tanı ölçütlerinde hiperglisemi eşiği ≥200 mg/dL'ye çekilmiştir ve özellikle SGLT2 inhibitörü kullananlarda kan şekeri normale yakınken de DKA gelişebilir (öglisemik DKA). Bu nedenle düşük bir şeker ölçümü tek başına güven verici değildir [8]Kaynak: Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes — ADA/EASD Consensus (Diabetes Care 2024;47(8):1257) — American Diabetes Association / EASD. Hafif-orta vakalar acil serviste veya serviste izlenebilirken, ağır vakalar yoğun bakım gerektirebilir [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org[8]Kaynak: Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes — ADA/EASD Consensus (Diabetes Care 2024;47(8):1257) — American Diabetes Association / EASD.

Belirtileri Nelerdir?

• Aşırı susama ve ağız kuruluğu.
• Sık idrara çıkma.
• Nefeste meyvemsi koku (aseton kokusu) [1]Kaynak: Türk Diyabet Cemiyeti — turkdiab.org.
• Mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı.
• Hızlı ve derin nefes alıp verme.
• Bilinç bulanıklığı ve koma hali.

Ambulans Ne Zaman Çağrılmalı?

Diyabet hastası bir yakınınız varsa, aşağıdaki durumlarda kendi imkanlarınızla hastaneye gitmeye çalışmak yerine profesyonel ambulans desteği almanız hayati önem taşır:

1. Bilinç Kapalıysa veya Bulanıksa: Hasta sorulara mantıklı cevap veremiyor veya uyandırılamıyorsa.
2. Nöbet Geçiriyorsa: Şeker düşüklüğüne bağlı kasılmalar varsa.
3. Glukagon İğnesine Yanıt Yoksa: İğne yapılmasına rağmen 15 dakika içinde bilinç açılmadıysa.
4. Sürekli Kusma Varsa: Hasta ağızdan sıvı alamıyor ve su kaybı yaşıyorsa.
5. Derin ve Hızlı Solunum: Vücut asit dengesinin bozulduğuna işarettir.

Nova Ambulans ile Diyabetik Acil Durumlarda Güvendesiniz

Diyabet kaynaklı acil durumlar, evde müdahale sınırlarını aştığında tam donanımlı bir ambulans ve uzman sağlık ekibi gerekir. Nova Ambulans ekipleri, kan şekeri ölçümü ve damar yolu açılması gibi acil müdahaleleri olay yerinde başlatarak hastanın güvenle en yakın sağlık kuruluşuna naklini sağlar.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Hipoglisemi belirtileri nelerdir ve ne yapılmalı?

Hipoglisemide terleme, titreme, çarpıntı, açlık hissi ve baş dönmesi gibi belirtiler görülür. Bilinci açık hastaya hemen şekerli bir içecek veya gıda verilmeli; bilinci kapalıysa ağızdan bir şey verilmemeli ve derhal 112 veya Nova Ambulans (0216 339 00 39) aranmalıdır.

Diyabetik ketoasidoz nedir ve ne zaman ambulans çağrılmalı?

Diyabetik ketoasidoz, kanda keton (asit) birikimi sonucu oluşan tehlikeli bir durumdur. Kan şekeri genellikle yüksektir, ancak SGLT2 inhibitörü kullananlarda normale yakın değerlerde de görülebilir (öglisemik DKA) [8]Kaynak: Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes — ADA/EASD Consensus (Diabetes Care 2024;47(8):1257) — American Diabetes Association / EASD. Bulantı, kusma, karın ağrısı, meyve kokulu nefes ve bilinç bulanıklığı gibi belirtiler varsa acil ambulans çağrılmalıdır.

Şeker hastası tatile çıkarken nelere dikkat etmeli?

İlaç ve insülinlerin yeterli miktarda yanınızda bulunması, soğuk zincirin korunması, kan şekeri ölçüm cihazının hazır olması ve acil durum bilgilerinin yazılı şekilde taşınması gerekir.

Glukagon iğnesi ne zaman ve nasıl kullanılır?

Glukagon, şiddetli hipoglisemide bilinci kapanan veya yutma güçlüğü çeken diyabet hastalarına uygulanır. Yakınlarının kullanımı önceden öğrenmesi ve eğitim alması önerilir.