Okula Dönüş 2026: Çocuklar İçin Acil Durum ve İlk Yardım Rehberi

Eylül, okula dönüşle birlikte hareketliliğin arttığı bir dönemdir. Servis, bahçe, spor salonu ve kulüpler; küçük kazaların daha sık görülebileceği yerlerdir. Aşağıdaki rehber 2026–2027 öğretim yılı için ailelere ve okul personeline yönelik somut bir kontrol seti sunar; alerji ve astım planlarından kafa travması yönlendirmesine kadar her bölüm Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) okul sağlığı çerçevesi ve uluslararası klinik kılavuzlarla hizalanmıştır [1]Kaynak: MEB Okul Sağlığı Hemşireleri Yönergesi — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı[3]Kaynak: AHA CPR & İlk Yardım — American Heart Association.

Okula Dönüş 2026: Acil Durum ve İlk Yardım Rehberi

1) Okul ve Servis Güvenliği Kontrol Listesi

• Servis aracında emniyet kemerleri çalışıyor mu, çocuk doğru koltukta ve kemeri uygun yükseklikte mi? [1]Kaynak: MEB Okul Sağlığı Hemşireleri Yönergesi — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
• Çocuğun okul çantasında isimli bir kart var mı? Kartta şu bilgiler bulunmalı:
  • Ebeveyn/vasî ad-soyad ve telefon
  • Hekim bilgisi (varsa)
  • Bilinen alerjiler (ilaç, gıda, arı vb.)
  • Kronik hastalıklar (astım, epilepsi, diyabet…)
• Okulda rehberlik servisi / okul sağlığı koordinatörü ile acil durumda nasıl iletişim kurulacağı net mi? MEB Okul Sağlığı çerçevesinde kronik hastalığı (diyabet, astım, çölyak vb.) olan öğrencilerin okuldaki takibi okul sağlığı hemşiresinin görevidir; hemşire öğretmen ve aileye sağlık danışmanlığı verir. Ailenin, çocuğun ilaç ve eylem planını okul yönetimi ile hemşireye yazılı olarak iletmesi önemlidir [1]Kaynak: MEB Okul Sağlığı Hemşireleri Yönergesi — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Aile içi acil durum planı hazır mı? (Kimin kimi arayacağı, yedek ulaşılacak kişi, ev-iş mesafesi ve tahmini varış süreleri)

2) Alerji, Astım ve Kronik Durum Yönetimi

• Çocuğunuzun düzenli ilaçları için imzalı izin formu ve hekim raporu okulda mevcut olmalı. [1]Kaynak: MEB Okul Sağlığı Hemşireleri Yönergesi — T.C. Millî Eğitim Bakanlığı
• Astım okul koordinasyonu: Astım hastaları için yedek inhaler, hazne aparatı (spacer), yazılı astım eylem planı (asthma action plan) ve kullanım talimatı sınıf öğretmeninde ve okul rehberlik servisinde bulunmalı; semptom başladığında inhalerin kilitli dolapta beklemesi tedaviyi geciktirir [2]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — T.C. Sağlık Bakanlığı[5]Kaynak: Anaphylaxis: Recognition and Management — AAFP — American Academy of Family Physicians (AAFP).
• Şiddetli alerji ve adrenalin oto-enjektör (EpiPen) protokolü: AAFP'nin tavsiyesi nettir — anafilakside birinci basamak tedavi "intramusküler adrenalinin anterolateral uyluk bölgesine uygulanması"dır ve semptom başladıktan sonra ilk birkaç dakika içinde verilmelidir [5]Kaynak: Anaphylaxis: Recognition and Management — AAFP — American Academy of Family Physicians (AAFP). Şiddetli alerjisi (anafilaksi riski) tanımlı bir çocuğun okulda ve yanında adrenalin oto-enjektörü bulundurması önerilir; en az iki yetişkinin (örn. sınıf öğretmeni ve hemşire/idareci) kullanımı bilmesi güvenlik açısından önemlidir [8]Kaynak: Anafilaksi Eylem Planı ve Çocuklarda Adrenalin Oto-Enjektör Kullanımı — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİD). Bunun nasıl uygulanacağı okula ve imkâna göre değişir; Türkiye'de adrenalin oto-enjektörleri rutin olarak eczanede bulunmaz ve genellikle yurt dışından temin edildiği için ailenin temini ve okulla paylaşımı önem taşır [8]Kaynak: Anafilaksi Eylem Planı ve Çocuklarda Adrenalin Oto-Enjektör Kullanımı — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİD). AAFP, okulların "genel kullanım için kurumsal adrenalin oto-enjektör stoğu" tutmasını ayrıca değerlendirmesini önerir [5]Kaynak: Anaphylaxis: Recognition and Management — AAFP — American Academy of Family Physicians (AAFP).
• Çocuk astım eylem planı: Astımlı çocuklarda yeşil-sarı-kırmızı bölge planı (peak flow ya da semptom temelli) sınıfta görünür yere yapıştırılmalı; spor öğretmeni egzersiz öncesi koruyucu inhaler kuralını bilmeli.

3) Spor ve Oyun Kaynaklı Sakatlıklar: İlk Adımlar

• Bilek burkulması veya diz dönmesi şüphesinde spor hekimlerinin önerdiği RICE protokolü: Rest (dinlenme), Ice (soğuk uygulama), Compression (kompresyon bandaj), Elevation (yükseltme). [3]Kaynak: AHA CPR & İlk Yardım — American Heart Association
• Açık yara/kesilerde temiz suyla nazikçe temizleyin, kanama varsa temiz bir gazlı bezle basınç uygulayın.
• Kafa travmasında (baş dönmesi, kusma, uykuya meyil) spora dönüşü durdurun ve mutlaka tıbbi değerlendirme isteyin. [4]Kaynak: European Resuscitation Council (ERC) — European Resuscitation Council

4) Ne Zaman 112 veya Ambulans Çağırmalı?

Aşağıdaki "kırmızı bayrak" belirtiler ciddi bir duruma işaret edebilir [2]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — T.C. Sağlık Bakanlığı:

• Nefes darlığı, hırıltı, morarma, konuşmakta güçlük
• Bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma, nöbet
• Şiddetli alerjik reaksiyon (dil-dudak-gırtlak şişmesi, yaygın kurdeşen)
• Kontrol edilemeyen kanama veya ciddi şekil bozukluğu (kırık şüphesi)
• Şiddetli karın ağrısı, eşlik eden ateş ve halsizlik

Bu durumlarda 112 veya Nova Ambulans aranmalıdır. Nova Ambulans, özel acil servis statüsünde olduğu için hastanızı dilediğiniz özel hastaneye nakledebilir. 112 ise genellikle en yakın kamu hastanesine nakil sağlar.

Not: Özel hastanelerin kapasite veya donanım yetersizliği nedeniyle hasta kabul etmeme durumu olabilir. Bu durumda Nova Ambulans, hastanız için en uygun alternatif özel hastaneyi bulur veya hastanın güvenliği için en yakın kamu hastanesine naklini sağlar.

5) Mini Acil Çanta: Okul Çantasına Sığar

• Farklı boylarda yara bandı ve küçük steril gazlı bez
• Flaster (tıbbi bant), küçük makas ve tek kullanımlık eldiven
• Antiseptik mendil, anında soğuk kompres paketi
• (Varsa) kişisel ilaçlar ve kullanım talimatı

6) İletişim ve Bilgilendirme

• Öğretmen ve idareyle düzenli iletişim; zorbalık, anksiyete ve psikosomatik belirtilere dikkat.
• Çocuğunuza basit ilk yardım adımlarını öğretin: Kanamada basınç, burnu kanadığında öne eğilip burun kanatlarına hafif baskı uygulamak gibi. [3]Kaynak: AHA CPR & İlk Yardım — American Heart Association

Hazırlıklı olmak, paniği azaltır ve doğru karar vermenizi sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Okulda alerjisi olan çocuğum için hangi bilgileri mutlaka iletmeliyim?

Çocuğunuzun alerjenlerini, daha önce geçirdiği reaksiyonları ve kullandığı ilaçları yazılı olarak okula vermeniz önemlidir. Adrenalin oto-enjektörü varsa nerede saklanacağını ve kimlerin kullanmayı bildiğini netleştirmelisiniz.

Çocuğum okulda başını çarparsa her zaman acile gitmeli miyim?

Kısa süreli hafif çarpma ve şikâyetsizlik durumunda gözlem yeterli olabilir. Ancak kusma, şiddetli baş ağrısı, dengesizlik, konuşma bozulması veya uykuya meyil varsa acil servise başvurulmalı ve gerekirse ambulans çağrılmalıdır.

Okul çantasında mini acil çanta bulundurmak zorunlu mu?

Yasal zorunluluk olmasa da küçük bir ilk yardım çantası, küçük kesik ve çarpmalarda hızlı müdahaleyi kolaylaştırır. İçindeki malzemelerin öğretmen ve okul yönetimiyle uyumlu şekilde kullanılmasını sağlamak için listeyi onlarla paylaşmak iyi bir fikirdir.