Anafilaksi (Alerji Şoku) ve Adrenalin Oto-Enjektör: İlk Yardım Rehberi

Hızlı Yanıt: Bir yakınınız arı sokması, yer fıstığı, antibiyotik ya da başka bir alerjenden sonra dakikalar içinde yüzünde-dudağında-dilinde şişme, boğazında daralma hissi, hırıltılı nefes, yaygın kurdeşen ya da ani baş dönmesi yaşıyorsa bu anafilaksidir. Tek hayat kurtaran ilk müdahale, reçeteli adrenalin oto-enjektörünü uyluğun dış yan yüzüne, giysi üzerinden uygulamak ve eşzamanlı 112'yi aramaktır — antihistaminik şurup, kortizon hap ya da soğuk uygulama bu tabloyu durdurmaz. T.C. Sağlık Bakanlığı'nın Mayıs 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı şu cümleyle uyarır: "Şiddetli alerjik reaksiyon tedavi edilmezse birkaç dakika içinde ölüm görülebilir" [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD), İstanbul'daki uluslararası hastalık sınıflama (ICD) kayıtlarına göre anafilaksi sıklığını 100.000 kişide 1,95 olarak bildirir [4]Kaynak: Anafilaksiyi Tanımak ve Acil Tedavi Önlenebilir Trajedilerin Yaşanmaması İçin Önemli — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD); Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı arı sokmalarına alerjik olan kişi oranını yüzde 5 olarak verir [2]Kaynak: Türk Kızılay İlk Yardım Cep Kitabı 2025 — Türk Kızılay. Bu sayılar anafilaksinin "nadir bir şey" değil, İstanbul'da her hafta birden fazla yaşanan bir senaryo olduğunu söyler.

Anafilaksi Nedir: Tek Bir Cümle ile Tanım

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın Mayıs 2025 baskısındaki tanım şudur: "Anafilaksi adı verilen şiddetli alerji ise; ağız, dil veya boğazda şişme sonrası hava yolunda daralma ve nefes almayı zorlaştıran bir tablodur. Bu aşamada artık kişinin hayatı tehdit altındadır ve hızla müdahale edilmeyi gerektirir" [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Aynı bakış açısını uluslararası taraf 2025 yılı Ocak ayında yayımlanan Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) uzlaşı raporunda paylaşır; raporun ilk cümlesi "Anafilaksi, hızlı ilerleyebilen ve ölümle sonuçlanabilen ciddi bir alerjik (aşırı duyarlılık) reaksiyondur" şeklindedir [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al..

İki tanımı yan yana koyduğumuzda iki şey netleşir. Birincisi, anafilaksi yalnızca "şiddetli alerji" demek değildir — kelimenin sözlük anlamı vücuttaki birden fazla organ sisteminin alerjene aniden ve birlikte cevap vermesidir. İkincisi, klinik tablonun kalbinde hava yolu daralması ve dolaşım çöküşü yatar; cilde sınırlı kalan kurdeşen anafilaksiye dönüşene kadar henüz anafilaksi değildir, ama haber kapısıdır. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu kavramı tek cümlede özetler: "Anafilaksi, şiddetli, yaşamı tehdit edebilen genel veya sistemik allerjik bir reaksiyondur" [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği.

Eğer biri "alerji şoku oldu, ne yapayım" diye telefon ediyorsa bu yazının geri kalanı sizin hızlı karar ağacınızdır. Önce belirti listesi, sonra oto-enjektörün doğru uygulaması, ardından 112 zinciri ve son olarak Türkiye'ye özgü ilaç-marka ve gözlem süreleri.

Anafilaksi Belirtileri: Bir Cilt + Bir Solunum/Dolaşım Kuralı

Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı anafilaksinin belirti listesini şu şekilde verir [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

• Yüz, dudaklar, göz kapakları ve dilde şişme
• Vücutta yaygın kızarıklık ve döküntüler (kurdeşen)
• Karın ağrısı, kusma, ishal
• Hırıltılı solunum ya da sürekli öksürük
• Solunum zorluğu
• Ses kısıklığı ve konuşma güçlüğü
• Boğazda şişme hissi
• Baş dönmesi ve bayılma
• Bilinç bulanıklığı veya kaybı

Olay yerindeki kişi için pratik bir "iki sistem" kuralı vardır: olay bilinen veya muhtemel bir alerjen (besin, ilaç, böcek venom) ile temasın ardından dakikalar-saatler içinde başlamış ve aşağıdaki iki kombinasyondan birini içeriyor olmalıdır.

• (1) cilt/mukoza belirtisi (yaygın kurdeşen, kaşıntı, dudak veya dilde şişme) + solunum belirtisi (hırıltı, boğaz daralması, nefes darlığı, stridor), veya
• (1) cilt/mukoza belirtisi + dolaşım belirtisi (ani baş dönmesi, ani halsizlik, bilinç kaybı, kan basıncı düşmesi).

Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu çocuklar için aynı kuralı "iki farklı sistem tutulumunun şart olduğu" şeklinde formüle eder ve hatırlatır: "deri belirtileri olmadan da şiddetli reaksiyonların görülebileceği unutulmamalıdır" [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Yani kurdeşensiz boğaz şişmesi de anafilaksidir; küçük bir çocukta ağıza el götürme, dil şakırdatma, kulak çekiştirme alerjen temasından sonra başlamışsa cilt bulgusu olarak okunur. 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) uzlaşı raporu bu ikili kural mantığını uluslararası tanı kriteri olarak resmileştirir ve klinisyen ile ev içi gözetimciye şunu söyler: "Adrenalin şüpheli anafilakside derhal verilmelidir; klinik kriterler henüz tamamlanmamış olsa bile klinisyenin kararıyla uygulanabilir" [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.. Yani şüpheniz varsa, beklemek hata; uygulamak doğru karar.

Diyabet ve acil durumlar yazımızdaki "tatlı ver-ver, sonra ölç" kuralının tersi anafilakside geçerlidir — adrenalini önce ver, kontrolü hastanede yap. Adrenalinin sağlıklı bir kalpteki yan etkileri (hafif çarpıntı, titreme, terleme) 10–15 dakika içinde geçer; ama anafilaksinin gecikmiş hava yolu obstrüksiyonu geri dönmez.

Adrenalin Oto-Enjektör: Adım Adım Uygulama

Oto-enjektörü hayatınızda hiç görmediyseniz bu bölüm sizin için, gördüyseniz tazelemek içindir. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 İlk Yardım Eğitim Kitabı, olay yerindeki kişi için beş adımlık bir teknik tanımlar [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü:

1. Kişiyi yere yatırın

Sırtüstü yatırın; mümkünse ayakları 30 cm kadar yukarıya kaldırın (Trendelenburg pozisyonu). Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD) bu detayı kelime kelime aktarır: "Hastayı bulunduğu yere yatırıp ayaklarını mümkün olduğunca havaya kaldırmak, kişi hamileyse sol yanına yatırmak" [4]Kaynak: Anafilaksiyi Tanımak ve Acil Tedavi Önlenebilir Trajedilerin Yaşanmaması İçin Önemli — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD). Hamilelikte sol yan yatış uterus damarlarını sıkıştırmaz, anneye ve bebeğe giden kanı korur. Hasta bilinçsizse ve kusma riski varsa yan pozisyon (derlenme pozisyonu) yazımızdaki tekniği uygulayın.

2. Enjektörü kutusundan çıkarın ve kilidi açın

Penepin için kırmızı kapağı çekerek çıkarın; çıkardığınızda iğnenin koruma kılıfı da çıkmış olur. EpiPen için mavi güvenlik kapağını çekin. Hangi marka olursa olsun enjektörü yumruğunuzda gibi sıkıca kavrayın; turuncu/siyah uç aşağı, kapaklı uç yukarı.

3. Uyluğun dış yan yüzüne, giysi üzerinden uygulayın

T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 talimatı şudur: "Kişinin giysisi üzerinden üst bacak yani uyluğun üst dış yan kısmına iğneyi saplayın" [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Pantolon, taytlar, eşofman olabilir; kalın deri kemer, dikiş yeri ve cüzdan olmayan bir alan seçin. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) Penepin ürün talimatı uygulamayı şöyle ekler: "10 cm uzaklıktan hızlıca vurunuz ve devamında ilacın vücuda enjekte edilmesi için tetik düğmesine başparmağınızla basınız ve bu şekilde en az 5 saniye bekleyiniz" [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK).

4. Tetiğe basın ve 10'a kadar sayın

T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 olay yerindeki kişi için sayım kuralını şöyle koyar: "Tetik mekanizmasına basın. 10'a kadar sayın ve çekin. Sonra 10 saniye süre ile iğnenin yapıldığı alana masaj yapın" [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Manfacturer Penepin etiketi "en az 5 saniye" der; aradaki fark ilk yardım eğitiminin daha yüksek güvenlik payı vermesindendir — şüphedeyseniz 10 saniye sayın, içindeki ilacın tamamı dokuda kalsın.

5. 112'yi arayın ve hastayı bırakmayın

Adrenalin uygulamasının ardından (paralel olarak da olabilir) 112 acil yardım numarasını hoparlöre alarak arayın; ekibe "anafilaksi şüphesi, adrenalin oto-enjektörü uygulandı, saat …", olası alerjeni, hastanın yaşını ve bilinen alerjilerini bildirin. 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) raporu birinci dozdan 5–15 dakika sonra belirtilerin sürmesi durumunda ikinci doz adrenalin verilebileceğini belirtir: "epinefrin 5 ile 15 dakika aralıklarla verilebilir" [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu da bu pencereyi "10–15 dakika ara ile iki kere daha verilebilir" şeklinde aktarır [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Bu yüzden eylem planında en az iki yedek oto-enjektörünüz olsun.

T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı, oto-enjektör uygulamasından sonra bilinci kapalı hastada şu kontrol listesini ister: "Yaşamsal bulgularını takip edin. Düzelme yoksa ikinci bir otomatik enjektör ile uygulamayı tekrarlayın. 112 acil yardım ekibi gelinceye kadar kişinin yanından ayrılmayın ve kontrol edin. Yaşamsal bulguları yoksa Temel Yaşam Desteğine başlayın" [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Bu son nokta kritiktir: anafilaksi kardiyak arrest'e ilerlerse Kardiyopulmoner Resüsitasyon (Cardiopulmonary Resuscitation, CPR) tek köprüdür. Tekniğin tüm adımları için Erişkinde Temel Yaşam Desteği ve CPR rehberimize bakın.

Yapın ve Yapmayın: Olay Yerindeki 60 Saniyenin Listesi

Anafilaksi sırasında olay yerindeki kişinin görevi "doğru olanı yapmak"tan çok "yanlış olanı yapmamak"tır. Aşağıdaki liste T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı ve Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı temellidir.

Yapın:

• Hasta uyanık ve yutkunabilir durumdaysa kişinin "rahat nefes alıp verebileceği en rahat pozisyona" geçmesine yardım edin (T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 ifadesi; bilinci açık hasta için) [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
• Bilinçsiz veya bilinci bulanık hastada ayakları 30 cm yukarıya kaldırın; hamile hastayı sol yana çevirin [4]Kaynak: Anafilaksiyi Tanımak ve Acil Tedavi Önlenebilir Trajedilerin Yaşanmaması İçin Önemli — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD).
• Oto-enjektörü uyguladıktan sonra kullanılmış enjektörü hastanın yanında bırakın — 112 ekibine teslim edin; saat, doz ve verilen yer bilgisi şart.
• Bilinen alerjenin ne olduğunu söyleyin: arı sokması (varsa iğneyi de gösterin), besin (kalan paketi kapatın ve ekibe verin), ilaç (kutusunu ekibe verin).
• Hastanın günlük antihistaminik veya astım kontrol ilaçlarının kutularını da hazırlayın.

Yapmayın:

• Hastayı ayağa kaldırmayın veya yürüterek bir yere taşımayın; ani postür değişikliği özellikle dolaşım tutulumunda kardiyak arrest riskini artırır.
• Antihistaminik şurup, hap ya da kortizon "ilk önce" vermeyin. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD) net diyor: "Adrenalin ilk önce yapılmalıdır" [3]Kaynak: Anafilaksi — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD). Antihistaminik adrenalinden saatler sonra cilt belirtilerine destek olabilir, hava yolunu açmaz.
• Bilinçsiz hastaya ağızdan ilaç vermeyin. Yutma refleksi olmayan hastada aspirasyon kaçınılmazdır.
• Soğuk duş, soğuk paket, masaj uygulamayın. Dolaşımı doğru yönetmenizi engeller.
• Arı iğnesini cımbızla sıkmayın. Cımbız kesesini sıkar ve geri kalan zehri cilde daha yoğun pompalar; kredi kartı kenarıyla kazıyın [2]Kaynak: Türk Kızılay İlk Yardım Cep Kitabı 2025 — Türk Kızılay.
• Kendi aracınızla hastaneye götürmeyin. Ambulans ekibi yolda damar yolu açar, oksijen verir, EKG çeker, gerekirse ikinci doz adrenalini doğru yere uygular; özel araç bu zaman kazancını sunmaz.
• Hastayı yalnız bırakmayın. 112 ekibi gelinceye kadar bilinç-solunum-nabız döngüsünü dakikada bir kontrol edin.

Türkiye'de Mevcut Oto-Enjektörler: Marka, Doz, Saklama, Fiyat

Türkiye eczane ağında 2025 itibarıyla dört marka adı dolaşır; sadece PENEPİN yerel ruhsatlı, geri kalan üçü (EpiPen, Anapen, Jext) yurt dışı temin veya özel ithalat yoluyla erişilebilir [7]Kaynak: Epinefrin Adrenalin Oto-Enjektör — Besin Alerjisi Derneği — Besin Alerjisi Derneği. Tüm dördü farmakolojik açıdan eşdeğerdir — etken madde aynı epinefrindir, farklılık tetik mekaniği ve enjektör tasarımındadır.

Yetişkin dozu (≥25 kg): 300 mikrogram (mcg). T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) Penepin ürün talimatı "Normal doz 300 mikrogramdır" der [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK).

Çocuk dozu (10–25 kg): 150 mikrogram. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu "10–25 kg arasında 0,15 mg; 25 kg'ın üstünde ise 0,30 mg'dır" der ve "15 kg'dan düşük kilodaki çocuklarda, 150 mikrogramın altındaki doz, yeterli doğrulukta uygulanamayacağından" oto-enjektör yerine doktor gözetiminde uygulama önerir [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Penepin'in çocuk formu PENEPİN JR. 0,15 mg/0,3 ml'dir [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK).

Saklama: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ürün talimatı "25°C altındaki oda sıcaklığında ve ışıktan koruyarak saklayınız" der [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Buzdolabına koymayın, arabanın torpidosunda yaz sıcağına bırakmayın; sıcakta ve direkt güneşte epinefrin hızla bozulur. Besin Alerjisi Derneği aynı pratiği "Oto enjektör güneş ışığına ve sıcağa maruz kalmamalıdır; serin bir ortamda saklanması gereklidir" cümlesiyle özetler [7]Kaynak: Epinefrin Adrenalin Oto-Enjektör — Besin Alerjisi Derneği — Besin Alerjisi Derneği.

Tekrar dozu zamanı: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ürün talimatı "tekrar edilecek enjeksiyon 10–15 dakika sonra uygulanabilir" der [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK); 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) uzlaşı raporu uluslararası çerçevede aralığı 5–15 dakikaya çeker [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.. Pratik karar: ilk dozdan sonra 5–10 dakika içinde belirtiler düzelmiyor veya yeniden başlıyorsa ikinci dozu verin.

Yanınızda kaç adet? Besin Alerjisi Derneği "ailenin yanında en az iki adet bulundurması" gerektiğini söyler [7]Kaynak: Epinefrin Adrenalin Oto-Enjektör — Besin Alerjisi Derneği — Besin Alerjisi Derneği. Yeterli yedek sayısı, ilk dozun yetmediği vakaların yüzde 10'una karşı sigortadır.

Son kullanma tarihi: Oto-enjektörlerin raf ömrü markaya/üreticiye göre değişir (yaklaşık 12–24 ay); bağlayıcı olan, her ürünün kutusunda yazan son kullanma tarihidir [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Açıklayıcı pencerede çözeltinin berrak kalması gerekir; renk değişimi veya bulanıklık varsa kullanmayın. Çantanızdakini her 3 ayda bir kontrol edin, son kullanma tarihinden bir ay önce reçete yenilemesi alın.

Bifazik Reaksiyon ve Hastane Gözlemi: Eve Erken Dönmeyin

Adrenalin uygulanan, 112 ile sevk edilen ve acil serviste durulan hastaların önemli bir bölümü ilk birkaç saatte iyileşmiş görünür. Ancak Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu net uyarır: "Anafilaksi geçiren vakaların yaklaşık %6'sında semptomların başlamasından sonraki 4–12 saatler arasında semptom ve belirtiler tekrarlayabilir (bifazik veya tekrarlayan anafilaksi). Özellikle ciddi ve öldürücü anafilakside tekrarlamaların daha sık görülebileceği ve adrenalin uygulamasındaki gecikmenin bu durumu kolaylaştırabileceği unutulmamalıdır" [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Aynı kılavuz bu nedenle "anafilaksi geçiren çocukların semptomlar yatıştıktan sonra hastane ortamında en az 24 saat daha tutulması" gerektiğini söyler [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği.

Yetişkinler için pratik aynıdır. Acil servisten 4 saatte taburcu edilmeyi reddetmeyin, ama dönüşte de zincirin tamamlanması gerekir:

1. Taburcu reçetesi: İki adet yeni adrenalin oto-enjektör (yedek zorunlu) ve antihistaminik (cilt belirti destekleyici).
2. Yazılı eylem planı: "Hangi belirti listesi varsa hangi sırada ne yap" diye okul-işyeri-bakıcı için. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı "Kişinin üzerinde alerji ile ilgili bilezik veya kart gibi hastalığını belirten bir belge var mı?" diye kontrolü öğretir [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü; bu belge düzenli taşınmalı.
3. Alerji uzmanı randevusu: Tetikleyen alerjeni doğrulamak için 4–6 hafta sonra serum spesifik IgE veya cilt prick testi planı.
4. Reaksiyon detay notu: Tarih, saat, alerjen şüphesi, başlangıç süresi, oto-enjektör verildi mi-verilmediyse neden, 112 telefon kaydı saati. Bu bilgi sonraki acil ekiplerin doğru karar vermesini sağlar.

İstanbul'da ambulans kaç dakikada gelir yazımızda 39 ilçenin yanıt süreleri özetlenir; anafilakside o dakikalar dönüştürücüdür ve neden iki paralel çağrının (112 + özel ambulans) hayat kurtardığını anlatır.

Türkiye Bağlamı: Sıklık, Tetikleyici Dağılımı, İstanbul Verisi

Anafilaksi Türkiye'de az ama az değil bir sorundur. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'ne (AİİAD) göre "Türkiye'de anafilaksiye dair net istatistikler sınırlıdır. Ancak İstanbul'daki ICD kayıtlarına göre anafilaksi sıklığı 100.000 kişide 1,95 olarak bildirilmiştir" [4]Kaynak: Anafilaksiyi Tanımak ve Acil Tedavi Önlenebilir Trajedilerin Yaşanmaması İçin Önemli — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD). Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2024 verisine göre İstanbul nüfusu 15.701.602 (yaklaşık 15,7 milyon) kişidir [9]Kaynak: Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2024 — Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK); bu sıklıkla kabaca hesaplandığında yılda yaklaşık 306 İstanbul'lu anafilaksi tanısı alır ve bu yalnızca hastane kayıtlarına giren tahmini rakam; ev koşulunda atlatılan veya yanlış kodlanan vakalar dahil değildir.

Tetikleyici dağılımı yaşa göre değişir. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu "Çocuklarda anafilaksinin en önemli tetikleyicisi besinlerdir. Özellikle süt ve süt ürünleri, yumurta, kabuklu yağlı kuru yemişler ve balık başta olmak üzere pek çok besine bağlı olarak anafilaksi ortaya çıkabilir. Besinler, çocuklarda oluşan anafilaktik reaksiyonların yaklaşık %50'sinden sorumludur" der [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Yetişkinde sıralama değişir; Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD) ilaç (özellikle beta-laktam grubu antibiyotik), arı sokması ve lateksi öne çıkarır [3]Kaynak: Anafilaksi — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD). Yaz aylarında balkon, bahçe ve piknik ortamlarındaki arı/yaban arısı temasları İstanbul Boğazı, Belgrad Ormanı, Adalar ve Beykoz çevresinde Mayıs sonu - Eylül arası anafilaksi vakası tetikleyicisi olarak öne çıkar. Türk Kızılay 2025 Cep Kitabı'na göre "Hastaların yüzde 5'i arı sokmalarına karşı alerjiktir" [2]Kaynak: Türk Kızılay İlk Yardım Cep Kitabı 2025 — Türk Kızılay — yani her 20 vatandaştan birinin arı sokması riskli, çoğu bunu o güne kadar bilmiyor olabilir.

Pediatrik anafilaksinin İstanbul'a özgü demografisini gösteren bir bulgu da Milli Pediatri Derneği Kılavuzu içinde yer alır: "İstanbul'da devlet hastanelerine başvuran ve anafilaksi tanısı alan olguların %12,7'sinin 10 yaşın altında olduğu saptanmıştır" [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Yani küçük çocuk grubu, hastane-kayıtlı vakaların altta olan bir bölümünü oluşturuyor; bu da okul ve ev içi eğitimin neden kritik olduğunu gösteriyor.

Özel Senaryolar: Gebe, Yaşlı, Astımlı, Beta-Bloker Kullanan

Karar ağacı çoğu hastada aynıdır ama bazı gruplarda eşik kayar veya teknik ek bir adım gerektirir.

Gebe. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD) özellikle hatırlatır: "kişi hamileyse sol yanına yatırmak" [4]Kaynak: Anafilaksiyi Tanımak ve Acil Tedavi Önlenebilir Trajedilerin Yaşanmaması İçin Önemli — Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AİİAD). Sırtüstü pozisyonda büyük damar (inferior vena cava) uterus tarafından sıkıştırılıp anneye dönen kanı azaltır; sol yan yatış bu sıkışmayı önler. Adrenalin gebelikte güvenlidir; "bebeğe zarar verir mi" endişesi yüzünden uygulamayı geciktirmek hem anneyi hem bebeği daha büyük riske sokar. Anafilakside maternal hipoksi/şok bebeğe çok daha hızlı geçer.

Yaşlı (≥65 yaş). Adrenalin sağlıklı bir kalpte güvenli olsa da yaşlı hastada koroner arter darlığı veya kontrolsüz tansiyon zemininde iskemi tetikleyebilir; ama bu uygulama yapmama gerekçesi değildir — alternatif yoktur. Yaşlı bir yakınınızın anafilaksisinde ekibe önceden bilinen kalp hastalığı geçmişi, kullandığı ilaçlar ve bazal tansiyon değerini bildirin.

Astımlı. 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) raporu astımı eşlik eden anafilakside ölüm riskinin daha yüksek olduğunu vurgular [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.. Mavi inhalere ek olarak adrenalin geciktirilmeden uygulanmalı; "önce inhaleri deneyelim" tutumu özellikle bronkospazm + boğaz şişmesi tablosunda yanlıştır. Astım atağında doğru karar süreci için Kışın göğüs ağrısı ve nefes darlığı: ne zaman 112 yazımızda solunum acillerinin nasıl ayrıştırılacağı anlatılır.

Beta-bloker kullanan hipertansiyon veya kardiyak ritim hastası. Beta-blokerler adrenalinin etkisini kısmen körelttiği için bu hastalarda klinik yanıt yetersiz olabilir; Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu da "Beta-bloker kullanma öyküsü varsa glukagon 1–5 mg İV verilmelidir" der [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Bu doz ev koşulunda verilemez; olay yerindeki kişi için anlamı, bu hastaların 112 çağrısına "beta-bloker kullanıyor" eklemesidir — ekip yanına glukagon getirmeli, hastane sevki hızlandırılmalıdır.

İstanbul Bağlamı: 112, Komuta Kontrol Merkezi ve Özel Ambulans

İstanbul'da anafilaksi şüphesi nedeniyle 112'yi aradığınızda Komuta Kontrol Merkezi semptom kategorisini sınıflar ve doktorlu ya da paramedikli ileri yaşam destekli ambulansı en yakın istasyondan yönlendirir. Telefonda söylemeniz gereken üç şey vardır: (1) "anafilaksi şüphesi", (2) tetikleyen alerjen ne olabilir, (3) adrenalin oto-enjektör uygulandı mı, hangi saatte. Bu üç bilgi ekibin yolda olası ikinci doz, oksijen ve damar yolu hazırlığını yapmasını sağlar.

Özel ambulansı paralel çağırmak — özellikle özel hastane tercihiniz, çocuğun mevcut alerji uzmanının olduğu kurum ya da özel sigorta kapsamı varsa — yanıt süresini bireysel olarak kısaltır ve hastane sevki tercihinizi korur. 112 ile özel ambulansın birlikte nasıl kullanıldığı, ücretlerin ve yetki sınırlarının nasıl ayrıldığı 112 ile özel ambulans farkı nedir yazımızda detaylandırılır. Bu yöntemin hayat kurtardığı bir tablo varsa o da anafilaksidir.

Ön-Tetik Beklemeyi Bırakın: Risk Grubundaysanız Eylem Planı Bugün

Bu yazının üst yarısı "bir başkasında olursa ne yapacağınız" üzerineydi. Alt yarısı ise "kendinizde olabileceğinden şüpheniz varsa" eylem planınızla ilgilidir. Aşağıdaki dört adım haftanın hafta sonu için pratik bir liste oluşturur.

1. Tanıyı doğrulayın. Alerji uzmanına başvurun (özellikle daha önce ürtiker, kurdeşen, ani şişme ya da nefes darlığı yaşadıysanız); spesifik IgE ve cilt prick testi planlayın. Tanı belirsizken oto-enjektör reçetesi tamamlanmaz.
2. İki adet oto-enjektör reçetesi alın. PENEPİN/EpiPen seçimini hekim eczane mevcuduna göre yapar. Bir adedi her yerde sizinle (çanta), bir adedi sabit lokasyonda (ev/işyeri buzdolabı dışı 25°C altı çekmece) [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Çocuklu aileler için okul ve kreşe ayrı bir set eklenir.
3. Yazılı eylem planı. Hangi belirti listesi varsa hangi sırada ne yapılacağı, hangi telefonlar aranacağı, ailedeki kim hangi rolü üstleneceği yazılı olsun. Okul rehberi öğretmenine kopyasını verin.
4. Tıbbi kimlik bilekliği veya kart. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı bilinçsiz hastada üzerindeki "alerji ile ilgili bilezik veya kart" gibi belgelerin kontrol edileceğini söyler [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Bu detay 112 ekibinin doğru ilk dozu vermesini sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim arı sokması sonrası boğazını tuttu, oto-enjektörü yok — ne yapayım?

Hemen 112 acil yardım numarasını arayın ve "anafilaksi şüphesi, arı sokması sonrası boğazda şişme" diyerek bildirin; semptom kategorisini doğru söylemek ekibin doktorlu ambulansla intikalini hızlandırır. Eşinizi yere yatırın ve ayaklarını 30 cm kadar yukarı kaldırın (Trendelenburg pozisyonu). Hamileyse sol yan yatış pozisyonu verin. Bilinci açıksa, nefes alabiliyorsa giysisinin yakasını gevşetin; ne yiyecek ne içecek vermeyin. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 protokolü bilinç kapanırsa kişinin yaşamsal bulgularını takip etmeyi, soluk ve nabız yoksa Temel Yaşam Desteğine başlamayı önerir [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Sokulan bölgedeki arı iğnesi cilt üzerinde görünüyorsa kredi kartı kenarıyla kazıyarak çıkarın — cımbızla sıkmayın, sıkmak daha çok zehir salınmasına yol açar. Mahallenizde aktif arı kovanı veya yaban arısı kümesi varsa sokulan kişiyi güvenli bölgeye taşıyıp 112'yi orada bekleyin.

Adrenalin oto-enjektörü "her ihtimale karşı" çocuğuma uygulamalı mıyım, yoksa beklemeli miyim?

Tanı kriterlerini biliyor ve şüpheniz varsa uygulayın. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu, anafilaksiyi "şiddetli, yaşamı tehdit edebilen genel veya sistemik alerjik reaksiyon" olarak tanımlar ve "yer fıstığı, kuruyemiş, yumurta veya arı gibi bilinen bir alerjenle karşılaşma sonrası dakikalar içinde döküntü + nefes darlığı veya dudak/dilde şişme" varsa anafilaksi olarak değerlendirir [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) uluslararası uzlaşı raporu (PMID 39880313) "şüpheli anafilakside adrenalin derhal verilmelidir; klinik kriterler henüz tamamlanmamış olsa bile klinisyenin kararıyla uygulanabilir" diyerek bekleme tutumunu net reddeder [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.. Adrenalin sağlıklı bir kalpte 10–15 dakika hafif çarpıntı ve titreme dışında ciddi yan etki bırakmaz; ama gecikme saniyeler içinde solunum yetmezliği veya kardiyovasküler şokla sonuçlanır. Karar verirken iki sistemi sorun: deri/mukoza (kurdeşen, şişme) ve solunum (hırıltı, nefes darlığı, boğaz şişmesi) veya dolaşım (baş dönmesi, ani halsizlik) — ikisinden biri varsa anafilaksi kabul edip oto-enjektörü uygulayın, ardından 112'yi arayın.

Hastanede tedavi tamamlandı, eve gidebilir miyim? Tehlike geçti mi?

Tehlike henüz geçmemiş olabilir. Türkiye Milli Pediatri Derneği Kılavuzu vakaların yaklaşık yüzde 6'sında semptomların başlamasından sonraki 4–12 saat arasında belirtilerin tekrarlayabileceğini (bifazik veya tekrarlayan anafilaksi) ve özellikle "ciddi ve öldürücü anafilakside tekrarlamaların daha sık görülebileceği ve adrenalin uygulamasındaki gecikmenin bu durumu kolaylaştırabileceği" uyarısını yapar [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Bu nedenle aynı kılavuz "anafilaksi geçiren çocukların semptomlar yatıştıktan sonra hastane ortamında en az 24 saat daha tutulması gerekir" der [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği. Yetişkin için de aynı pratik geçerlidir; taburculuğa hekim karar vermeden ısrar etmeyin. Eve döndüğünüzde taze reçeteli iki yedek oto-enjektör, yazılı bir eylem planı, alerji uzmanı kontrolü randevusu ve sigortanız varsa kabin poliçeniz mutlaka yanınızda olsun.

PENEPİN, EpiPen, Anapen, Jext — hangisini almalıyım?

Türkiye eczane ağında 2025 itibarıyla PENEPİN (yerel ruhsatlı, 300 mcg yetişkin ve 150 mcg PENEPİN JR çocuk formu) raf üstünde bulunabilirken EpiPen, Anapen ve Jext yurt dışı temini gerektirebilen yedek markalardır [7]Kaynak: Epinefrin Adrenalin Oto-Enjektör — Besin Alerjisi Derneği — Besin Alerjisi Derneği. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) ürün bilgisine göre PENEPİN normal dozu 300 mikrogramdır, kilolu yetişkinlerde tek doz yetmezse ikinci enjeksiyon 10–15 dakika sonra uygulanabilir [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Karar üç ölçüde verilir: (1) hekim reçetesi (yer fıstığı alerjisi tanısı koyduran çocuk doktoru ya da arı venom alerjisi tanısı koyan immünolog hangisini yazdı), (2) raf bulunabilirliği (ilk eczanede neyi bulduysanız onu alın, dört marka farmakolojik açıdan eşdeğer adrenalindir; doz miktarı doğru olsun yeter), (3) son kullanma tarihi (raf ömrü markaya göre değişir, yaklaşık 12–24 ay; bağlayıcı olan kutudaki son kullanma tarihidir [6]Kaynak: PENEPİN 0,3 mg/0,3 ml İ.M. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Oto-Enjektör — Kullanma Talimatı — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), çantanızdakini her 3 ayda bir kontrol edin, açıklayıcı pencerede çözelti berrak değilse veya renk değişimi varsa kullanmayın). Çocuk dozu konusunda Türkiye Milli Pediatri Derneği rehberi "10–25 kg arasında 0,15 mg; 25 kg'ın üstünde ise 0,30 mg" der [5]Kaynak: Türkiye Milli Pediatri Derneği — Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Kılavuzları (Kılavuz 11): Anafilaksi — Türkiye Milli Pediatri Derneği; 15 kg altındaki çocuklarda doz oto-enjektörle yeterli doğrulukta verilemez, doktor gözetiminde uygulanır.

Reaksiyon hafif görünüyor — kurdeşen + kaşıntı var, başka şikayet yok. Yine de 112 mi?

Tek başına yaygın kurdeşen + kaşıntı anafilaksi tanısı koydurmaz ancak risk grubuna girer. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 kitabı alerjik reaksiyonun "kişiden kişiye farklı seyredebileceğini" ve "hafif" başlayanın "şiddetli"ye dönüşebileceğini özellikle vurgular [1]Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri İlk Yardım Eğitim Kitabı (Mayıs 2025) — T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Yapacaklarınız: (1) bilinen alerjen ile temas devam ediyorsa kesin (besinse ağzı çalkalatın yutturmayın; cilt temasıysa bol suyla yıkayın; arı iğnesi varsa çıkarın); (2) hekim reçeteli antihistaminik varsa standart dozda verin (ancak antihistaminik adrenalinin yerine geçmez, yalnızca cilt belirtilerine destektir); (3) ilk 30–60 dakika içerisinde yeni hırıltı, boğaz şişmesi, baş dönmesi, kusma veya bilinç değişikliği gözlüyor musunuz diye dakika dakika takip edin. Bu yeni belirtilerden herhangi biri eklenirse (3) maddesini "112'yi arayın, oto-enjektörü kullanın" olarak değiştirin. Aksi halde aynı gün acil servise yüz yüze değerlendirme için başvurun — uzun süreli gözlem ve gerekirse spesifik IgE planlaması ev koşulunda yapılamaz.

Adrenalin oto-enjektörü ben mi uygulayayım, ambulansı mı bekleyeyim?

Adrenalini siz uygulayın, ambulansı paralel olarak çağırın. 2024 Küresel Alerji ve Astım Mükemmellik Ağı (GA²LEN) uluslararası uzlaşı raporu "epinefrin her zaman birinci basamak tedavi olmalıdır" der ve hem hastane öncesi hem hastane ortamında adrenalinin "belirgin biçimde yetersiz kullanıldığını" vurgulayarak erken uygulamayı net önerir [8]Kaynak: Anaphylaxis Definition, Overview, and Clinical Support Tool: 2024 Consensus Report — A GA²LEN Project — Journal of Allergy and Clinical Immunology — Dribin TE, Muraro A, Camargo CA, et al.; geç ya da hiç uygulanmayan adrenalin, önlenebilir anafilaksi ölümlerinin başlıca etkenidir. Cep kitabı 2025'te Türk Kızılay "kişinin reçete edilmiş ilacı (Epinefrin otomatik enjektörü) varsa hastanın bacağı üzerinden kaslı bir bölgeye uygulanmasını" emredici biçimde tanımlar [2]Kaynak: Türk Kızılay İlk Yardım Cep Kitabı 2025 — Türk Kızılay. Pratik akış: oto-enjektörü uygulayın → 112'yi hoparlöre alıp anafilaksi şüphesi olduğunu, ilacın hangi saatte uygulandığını, son yemeği/alerjeni söyleyin → hastayı yere yatırıp ayaklarını yukarı kaldırın → 10–15 dakika geçtiğinde belirtiler devam ederse ikinci oto-enjektörü uygulayın → 112 ekibi gelene kadar yanından ayrılmayın. Bu sıralama hastane ekibinin "ne zaman, hangi dozda" sorularına yanıt vermenizi sağlar; gecikmeli aktarım ölümcül olabilir.

Anafilaksi Şüphesinde Nova Ambulans'ı Aramak: Ne Zaman ve Neden

Bir Cumartesi öğleden sonra Beşiktaş'taki balkonunuzda bahar limonatası içerken bir arı eşinizin boğazını soktu ve dudakları beş dakikada şişti, sesi kalın geldi, "yutkunamıyorum" diyor — bu klinik tablo gözünüzün önünde ilerliyorsa, 112'yi arayıp aynı anda Nova Ambulans doktorlu acil ambulans hattını açmanın iki avantajı vardır. Birincisi yanıt çeşitlendirme: bayram ya da yoğun trafik saatinde iki ekipten önce hangisi daha yakınsa o intikal eder. İkincisi hastane seçim esnekliği: eşinizin daha önce alerji takibinin yapıldığı özel hastane uzak değilse, sevkin oraya yönlendirilmesi takip dosyasına süreklilik kazandırır. Doktorlu özel ambulans yolda damar yolu açar, ikinci doz adrenalini intramüsküler veya intravenöz olarak doğru yere uygular, oksijen verir ve EKG ile ritim takibi yapar. Karar bu kadar nettir: cilt + (solunum ya da dolaşım) belirtisi = saat değil, dakika gerektiren tıbbi acil. Beklemeyin; oto-enjektörü uygulayın, 112'yi açın, kutuyu ve yanındaki yedek enjektörü hazır tutun.